Document ykNweLQEOpKYOw2maDMEkkdjV

RESULTATEN MONITORING GENX/PFOA/PFOS IN OPPERVLAKTEWATER ALBLASSERWAARD Michel Lucas, WSRL, 20-02-2023 Update van de memo waterkwaliteit Deze notitie beschrijft de resultaten van de monitoring van het oppervlaktewater in de Alblasserwaard. Deze monitoring is in augustus 2018 gestart, naar aanleiding van het RIVM onderzoek in o.a. de moestuinen van Papendrecht en Sliedrecht. De monitoring vindt plaats op 12 locaties (zie figuur 1 en tabel 1). De resultaten laten zien dat er overschrijdingen plaatsvinden van de huidige normen voor Gen-X, PFOA en PFOS (zie tabellen 2, 3 en 4). Voor Gen-X wordt op 1 locatie de norm overschreden, voor PFOA op vrijwel alle locaties, en voor PFOS wordt nergens aan de norm voldaan. De meetwaarden variren in de tijd, maar laten geen duidelijke trend zien. Effect van de verlaagde risico-grenswaarde Er is getoetst aan de huidige normen voor waterkwaliteit (tabellen 2, 3 en 4). Mogelijk worden deze normen binnenkort aangescherpt. De Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA) heeft namelijk in het najaar van 2020 een nieuwe gezondheidskundige grenswaarde afgeleid voor 4 PFAS-stoffen, waaronder PFOA en PFOS. Nieuwe inzichten laten zien dat deze stoffen schadelijker zijn voor de gezondheid dan tot nu toe bekend was. Het RIVM heeft op basis van de nieuwe (lagere) gezondheidskundige grenswaarde van EFSA haar risicobeoordeling voor de Nederlandse situatie al bijgesteld, door het bepalen van een nieuwe biotanorm voor PFAS in vis en nieuwe risicogrenzen voor PFAS in bodem en grondwater. De nieuwe `MKN-biota' (=biotanorm voor de som van PFAS in vis) bedraagt 77 ng PEQ/kg vis (PEQ = PFOA equivalenten). De nieuwe biotanorm voor som-PFAS is dus een flink stuk lager dan de eerdere separate biotanormen. Op basis hiervan mag verwacht worden dat de risicogrenzen/ normen voor waterkwaliteit ook aangescherpt zullen worden. Het RIVM heeft een inschatting gemaakt of in Nederland (dus niet specifiek voor de Alblasserwaard) aan de hier berekende MKN-biota kan worden voldaan. Hiervoor is een eerste vergelijking gemaakt met recente meetgegevens in vis. Afhankelijk van de vissoort en het aantal PFAS waarnaar gekeken wordt, is de gemiddelde concentratie in vis 40 tot 1200 keer hoger dan de berekende risicogrens in vis. Deze overschrijding van de MKNbiota is voor het grootste deel toe te schrijven aan PFOS. Feit is wel dat in veel monsters de PFOS-concentraties alleen al hoger zijn dan de nu geldende wettelijke KRW-biotanorm voor PFOS. Het is logisch dat de lagere gezondheidskundige grenswaarde en het meenemen van andere PFAS dit beeld ongunstiger maken. Nieuwe risicogrenswaarde waterkwaliteit (RIVM 2022) In navolging op de biota-normen heeft het RIVM in september 2022 voor verschillende PFAS nieuwe risicogrenzen voor de waterkwaliteit afgeleid. Deze risicogrenzen worden aan het ministerie voorgelegd ter vaststelling, op dit moment zijn de nieuwe waarden nog niet formeel vastgesteld en krijgen daarom de aanduiding als risicogrenswaarden. De nieuwe risicogrenswaarden liggen voor PFOS, PFOA en GenX een stuk lager dan de huidige normen. Zie in onderstaande tabel de huidige vastgestelde normen voor oppervlaktewater, de nieuwe risicogrenswaarde en de biota-normen. Stof-code PFOS PFOA GenX Huidige norm Waterkwaliteit (ng/L) 0,65 48 118 Nieuwe risicogrenswaarde waterkwaliteit (ng/L) 0,007 0,3 10 Huidige biotanorm in vis 9,1 mcg/kg / 9100 ng/kg 1,5 mcg/kg / 1500 ng/kg 2,6 mcg/kg / 2600 ng/kg Het ministerie besluit op basis van dit advies van het RIVM (september 2022) of normen worden aangepast. Als de nieuwe en veel lagere grenswaarden worden overgenomen, zal dit niet alleen leiden tot meer en hogere overschrijdingen, maar omdat er voor meerdere PFAS grenswaarden beschikbaar zijn, zullen ook andere stoffen getoetst kunnen worden. Deze zullen ook normoverschrijdingen geven. Meer informatie hierover is te vinden op de website van het RIVM. Figuur 1. Ligging meetlocaties Tabel 1. Meetpuntinformatie meetpuntcode ALBL0093 ALBL0095 ALBL0092 ALBL0094 ALBL0134 ALBL0295 ALBL0354 ALBL0363 ALBL0376 ALBL0429 ALBL04301 ALBL04312 omschrijving Alblasserdam - Pijlstoep - Lammetjeswiel Hoornaar - lutjeswaardsemiddenweg - Natuurbad De Donk Molenaarsgraaf - Bloklandsekade - Put van Ottoland Goudriaan - De Hoogt - surfplas Slingeland Streefkerk - Zijdeweg - Sterretjeswiel Giessen-Oudekerk - Hoefweg west - A-watergang Wijngaarden - Wijngaardsesteeg - A-watergang Achterland - Nieuwpoortseweg - Plas Brandwijk - Kerkweg - A-watergang Wijngaarden - Oosteinde - A-watergang Papendrecht - Tiendweg oost - C-watergang Sliedrecht - Baanhoek - C-watergang type zwemwater zwemwater x 104092 124040 zwemwater zwemwater plas Sloot/vaart Sloot/vaart plas Sloot/vaart Sloot/vaart moestuin moestuin 118664 121206 110180 119090 112455 119939 115762 113808 109066 110247 y 431129 432737 431638 433353 433190 429426 429564 436522 433086 428641 427068 426563 1 Deze locatie komt overeen met locatie G2LOC1 uit het RIVM-onderzoek 2 Deze locatie komt overeen met locatie G3LOC4 uit het RIVM-onderzoek Tabel 2. Meetresultaten GenX (in ng/l) locatie ALBL0093 ALBL0095 ALBL0092 ALBL0094 ALBL0134 ALBL0295 ALBL0354 ALBL0363 ALBL0376 ALBL0429 ALBL0430 ALBL0431 Datum parameter WNS Par.Nr Dawaco norm (in ng/l) type meetpunt zwemwater Zwemwater Zwemwater Zwemwater plas sloot/vaart sloot/vaart plas sloot/vaart sloot/vaart moestuin Papendrecht Moestuin Sliedrecht Ronde 1 29-082018 Ronde 2 2 t/m 2910-2018 Ronde 3 29 &30-01- 2019 Ronde 4 28-062019 Ronde 5 27-112019 Ronde 6 02-072020 Ronde 7 02-122020 Ronde 8 28-042021 Ronde 9 08-122021 Ronde 10 15-062022 Ronde 11 21-122022 Gen-X Gen-X Gen-X Gen-X Gen-X Gen-X Gen-X Gen-X Gen-X Gen-X Gen-X WNS12048 WNS12048 WNS12048 WNS12048 WNS12048 WNS12048 WNS12048 WNS12048 WNS12048 WNS12048 WNS12048 4766 4766 4766 4766 4766 4766 4766 4766 4766 4766 4766 118 118 118 118 118 118 118 118 118 118 118 42 35 47 52 62 76 74 66 91 69 56 4 4,1 4,3 4,6 4 4,5 4 3,1 4,3 3,3 2,5 4,5 5,1 11 7,3 8,4 9,3 7,1 7,5 7,7 8,3 10 6,9 7,4 11 15 6,2 10 6,3 6,2 5,6 2,1 6,6 8,9 4,1 12 22 32 40 43 21 35 24 37 25 24 20 14 20 18 20 16 15 11 14 13 11 18 12 9,2 16 11 13 17 7,7 10 12 6,2 28 28 34 30 31 41 25 18 30 21 20 52 69 88 84 94 88 71 61 61 60 50 270 370 790 910 990 570 820 130 540 520 510 Tabel 3. Meetresultaten PFOA (in ng/l) Datum parameter Ronde 1 29-08-2018 slinvertPFO A Ronde 2 2 t/m 2910-2018 slinvertPFO A Ronde 3 29 &30-01- 2019 slinvertPFO A Ronde 4 28-06-2019 slinvertPFO A Ronde 5 27-11-2019 slinvertPFO A Ronde 6 02-07-2020 slinvertPFO A Ronde 7 02-12-2020 slinvertPFO A Ronde 8 28-04-2021 slinvertPFO A Ronde 9 08-12-2021 slinvertPFO A Ronde 10 15-06-2022 slinvertPFO A Ronde 11 21-12-2022 slinvertPFO A locatie WNS Par.Nr Dawaco norm (in ng/l) type meetpunt WNS13216 WNS13216 WNS13216 WNS13216 WNS13216 WNS13216 WNS13216 WNS13216 WNS13216 WNS13216 WNS13216 4787 4787 4787 4787 4787 4787 4787 4787 4787 4787 4787 48 48 48 48 48 48 48 48 48 48 48 ALBL0093 zwemwater 88 60 89 96 88 88 76 82 81 89 44 ALBL0095 Zwemwater 22 20 24 25 23 25 35 20 25 22 18 ALBL0092 Zwemwater 45 ALBL0094 Zwemwater 43 ALBL0134 plas 47 29 46 57 42 56 36 59 76 50 44 ALBL0295 sloot/vaart 31 45 68 97 91 47 76 38 93 160 57 ALBL0354 sloot/vaart 39 99 300 310 420 170 320 290 420 430 310 ALBL0363 plas 110 140 130 160 160 160 130 130 140 210 110 ALBL0376 sloot/vaart 110 48 88 130 100 120 130 98 120 160 81 ALBL0429 ALBL0430 ALBL0431 sloot/vaart moestuin Papendrecht Moestuin Sliedrecht 140 180 1400 180 490 1700 310 1100 7500 230 590 5500 330 700 5300 330 880 4800 270 580 4600 220 730 2200 360 560 4000 250 690 4400 340 420 2800 Tabel 4. Meetresultaten PFOS (in ng/l) Datum parameter WNS Par.Nr Dawaco norm (in ng/l) meetlocat ie type meetpunt ALBL0093 zwemwater ALBL0095 Zwemwater ALBL0092 Zwemwater ALBL0094 Zwemwater ALBL0134 plas ALBL0295 sloot/vaart ALBL0354 sloot/vaart ALBL0363 plas ALBL0376 sloot/vaart ALBL0429 ALBL0430 ALBL0431 sloot/vaart moestuin Papendrecht Moestuin Sliedrecht Ronde 1 29-082018 slinvertPF OS WNS1321 5 4786 0,65 Ronde 2 2 t/m 2910-2018 slinvertPF OS WNS1321 5 4786 0,65 Ronde 3 29 &3001-2019 slinvertPF OS WNS1321 5 4786 0,65 Ronde 4 28-062019 slinvertPF OS WNS1321 5 4786 0,65 Ronde 5 27-112019 slinvertPF OS WNS1321 5 4786 0,65 Ronde 6 02-072020 slinvertPF OS WNS1321 5 4786 0,65 Ronde 7 02-122020 slinvertPF OS WNS1321 5 4786 0,65 Ronde 8 28-042021 slinvertPF OS WNS1321 5 4786 0,65 Ronde 9 08-122021 slinvertPF OS WNS1321 5 4786 0,65 Ronde 10 15-062022 slinvertPF OS WNS1321 5 4786 0,65 Ronde 11 21-122022 slinvertPF OS WNS1321 5 4786 0,65 <0.98 3 2,3 2,4 2,5 4,7 5,5 6,2 7,2 4,3 4,5 <0.97 1,5 1,5 1,1 1,1 2 3 1,7 2,5 0,7 1,2 <1 <1 <0.99 <1 <1 <1 <1 1,4 1,8 3 2,4 1,3 1,4 2,4 5,3 1,5 3 1,1 3,1 3,7 2,9 5,6 4,1 2,3 1,3 2,1 1,2 1,6 1 2,9 3,9 2,3 4,5 1,8 1,9 1,9 3,7 1 2,2 1,6 4,7 4,7 3,8 5,2 4,5 2,9 2 1,3 1,2 2,4 <1 3,1 4,8 3,7 3,2 2,4 1,9 2,1 2,8 1,5 3 1,3 6,3 4,6 3,1 4,1 4,7 2,5 4,3 5,4 5 6,1 3,5 9,1 9,9 10 10 6,1 6,2 4,7 2 2,2 3,6 <1 2,9 6 6,1 8,1 6,5 5,7