Document ykL67aD2jvnZJDBEGgp3nV1y2

DOC 55 2260/000 EPREUVE - DRUKPROEF DOC 55 2260/000 Chambre des reprsentants de Belgique Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers Date Date PROPOSITION DE RSOLUTION visant lutter contre la pollution et les risques sanitaires lis l'exposition aux PFAS prsents dans les emballages alimentaires VOORSTEL VAN RESOLUTIE betreffende het tegengaan van vervuiling door PFAS in voedingsverpakkingen en van de gezondheidsrisico's ingevolge de blootstelling eraan RAPPORT DE L'AUDITION FAIT AU NOM DE LA COMMISSION DE L'NERGIE, DE L'ENVIRONNEMENT ET DU CLIMAT PAR MME Barbara CREEMERS VERSLAG VAN DE HOORZITTING NAMENS DE COMMISSIE VOOR ENERGIE, LEEFMILIEU EN KLIMAAT UITGEBRACHT DOOR MEVROUW Barbara CREEMERS SOMMAIRE Pages I. Exposs introductifs........................................................3 II. Echange de vues.............................................................9 INHOUD Blz. I. Inleidende uiteenzettingen..............................................3 II. Gedachtewisseling..........................................................9 CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 0000 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 2 DOC 55 2260/000 N-VA: Ecolo-Groen: PS: VB: MR: CD&V: PVDA-PTB: Open Vld : Vooruit: Les Engags : DFI: INDEP-ONAFH: Nieuw-Vlaamse Alliantie Ecologistes Confdrs pour l'organisation de luttes originales - Groen Parti Socialiste Vlaams Belang Mouvement Rformateur Christen-Democratisch en Vlaams Partij van de Arbeid van Belgi - Parti du Travail de Belgique Open Vlaamse liberalen en democraten Vooruit Les Engags Dmocrate Fdraliste Indpendant Indpendant - Onafhankelijk Abrviations dans la numrotation des publications: DOC 55 0000/000 Document de la 55e lgislature, suivi du numro de base et numro de suivi QRVA Questions et Rponses crites CRIV Version provisoire du Compte Rendu Intgral CRABV Compte Rendu Analytique Compte Rendu Intgral, avec, gauche, le compte rendu CRIV intgral et, droite, le compte rendu analytique traduit des interventions (avec les annexes) PLEN Sance plnire COM Runion de commission MOT Motions dposes en conclusion d'interpellations (papier beige) Afkorting bij de nummering van de publicaties: DOC 55 0000/000 Parlementair document van de 55e zittingsperiode + basisnummer en volgnummer QRVA Schriftelijke Vragen en Antwoorden CRIV Voorlopige versie van het Integraal Verslag CRABV Beknopt Verslag Integraal Verslag, met links het definitieve integraal CRIV verslag en rechts het vertaalde beknopt verslag van de toespraken (met de bijlagen) PLEN Plenum COM Commissievergadering MOT Moties tot besluit van interpellaties (beigekleurig papier) CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 3 Mesdames, Messieurs, Au cours de sa runion du 14dcembre 2021 consacre la proposition de rsolution, la commission de l'nergie, de l'Environnement et du Climat a dcid de demander des avis crits. Aprs avoir pris connaissance des avis du SPF conomie, du SPF Sant publique, Scurit de la Chane alimentaire et Environnement, de l'Expertisecentrum PFAS, de l'AFSCA, d'Essenscia et de Fevia, de l'EEB, du BBL ainsi que de Greenpeace et du Danish Consumer Council, la commission a dcid d'organiser une audition. Au cours de sa runion du 3mai 2022, la commission de l'nergie, de l'Environnement et du Climat a auditionn: --Mme Mette Holm, Senior scientific advisor, Chemicals and Food Quality Division, The Danish Veterinary and Food Administration; --Mme Valentina Bertato, experte de la Direction gnrale Environnement, et M. Bastiaan Schupp, expert de la Direction gnrale Sant et Scurit alimentaire de la Commission europenne; --un reprsentant de la Direction gnrale Sant et Scurit alimentaire de la Commission europenne; --M. Pieter Luys, attach Gestion des risques des Produits Chimiques de la DG Environnement, et Mme Els Heyvaert, experte scurit alimentaire de la DG Animaux, Vgtaux et Alimentation, SPF Sant publique, Scurit de la Chane alimentaire et Environnement; --Mme Tinne Cattoor, Essenscia, et M. Wim Geeraerts, Fevia; --M. Jean-Luc Wietor, Deputy Policy Manager for Chemicals/Sustainable Production and Best Available Techniques, European Environmental Bureau. I.-- EXPOSS INTRODUCTIFS Expos de Mme Valentina Bertato, experte de la Direction gnrale Environnement, et M. Bastiaan Schupp, expert de la Direction gnrale Sant et Scurit alimentaire de la Commission europenne Mme Valentina Bertato explique l'utilisation des PFAS en gnral comme suit. Dames en Heren, De commissie voor Energie, Leefmilieu en Klimaat heeft tijdens de vergadering van 14december 2021 beslist over het voorstel van resolutie schriftelijke adviezen te vragen. Na kennis genomen te hebben van de adviezen van de FOD Economie, de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, het Expertisecentrum PFAS, het FAVV, Essenscia en Fevia, EEB en BBL en Greenpeace, alsook de Danish Consumer Council, besliste de commissie een hoorzitting te organiseren. Tijdens haar vergadering van 3mei 2022 organiseerde de commissie voor Energie, Leefmilieu en Klimaat een hoorzitting met: --mevrouw Mette Holm, Senior scientific advisor, Chemicals and Food Quality Division, The Danish Veterinary and Food Administration; --mevrouw Valentina Bertato, experte van het Directoraat-Generaal Leefmilieu, en de heer Bastiaan Schupp, expert van het Directoraat-Generaal Gezondheid en Voedselveiligheid van de Europese Commissie; --een vertegenwoordiger van het Directoraat-Generaal Gezondheid en Voedselveiligheid van de Europese Commissie; --de heer Pieter Luys, attach Risicobeheersing van Chemische Producten van de DG Leefmilieu, en mevrouw Els Heyvaert, experte voedselveiligheid van de DG Dier, Plant en Voeding, van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu; --mevrouw Tinne Cattoor, Essenscia, en de heer Wim Geeraerts, Fevia; --de heer Jean-Luc Wietor, Deputy Policy Manager for Chemicals/Sustainable Production and Best Available Techniques, Europees Milieubureau. I.-- INLEIDENDE UITEENZETTINGEN Inleidende uiteenzetting van mevrouw Valentina Bertato, experte van het Directoraat-Generaal Leefmilieu en de heer Bastiaan Schupp, expert van het DirectoraatGeneraal Gezondheid en Voedselveiligheid van de Europese Commissie Mevrouw Valentina Bertato geeft de volgende toelichting over het gebruik van PFAS in het algemeen. CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 4 DOC 55 2260/000 La DG Environnement de la Commission europenne oeuvre depuis longtemps l'laboration d'un plan d'action concernant les PFAS. Il s'agit de la rglementation en matire de produits chimiques. La lgislation europenne en chantier portant sur les valeurs maximales de (certains) PFAS dans l'alimentation identifie les substances suivantes: --le PFOS --le PFOA --le PFNA --le PFHxS --Somme des substances prcites. Les substances qui relvent du champ d'application de la lgislation doivent tre correctement identifies de manire ce que les prescriptions soient comprises de la mme manire dans la chane d'approvisionnement et par les autorits charges de l'application de la lgislation. L'identification est dj finalise s'agissant du PFOS et du PFOA. Or, la DG a constat, immdiatement aprs la finalisation de la lgislation en la matire, que cette identification tait insuffisante car elle ne visait que l'utilisation d'un groupe limit de PFAS tandis que des centaines de milliers de formes de PFAS sont employes et constituent une menace pour l'environnement. En outre, on a observ qu'aprs que l'usage des PFOS et des PFOA a t limite, on s'est tourn vers des substituts aux PFAS. Ceux-ci prsentent une autre structure molculaire mais appartiennent galement au groupe des PFAS. L'usage de ces substituts a suscit des proccupations comparables celles qui dcoulent de l'utilisation des PFOS et PFOA. C'est ce que l'on entend par "regrettable substitution". Des scientifiques ont ds lors tir la sonnette d'alarme et ont signal la Commission europenne qu'une lgislation europenne devait viser l'ensemble du groupe des PFAS afin de prendre vritablement le problme bras-le-corps. En 2019, le Conseil europen "Environnement" a mis la pression politique en prenant une dcision spcifique propos des PFAS. La Commission europenne a alors t charge d'laborer un plan d'action devant dboucher sur l'interdiction de tous les usages non essentiels de PFAS. Ensuite, plusieurs tats membres de l'Union europenne, notamment les Pays-Bas, ont dcid d'agir d'initiative en dcembre 2019. Puis, le Pacte vert pour l'Europe a t prsent et la Commission europenne a De DG Leefmilieu van de Europese Commissie werkt reeds sedert geruime tijd aan een algemeen actieplan PFAS. Het betreft de regelgeving inzake chemische producten. De Europese wetgeving inzake ontwikkeling voor maximale grenswaarden van (sommige) PFAS in voeding identificeert de volgende stoffen: --PFOS --PFOA --PFNA --PFHxS --Som van bovenvermelde. De stoffen die onder het toepassingsgebied van de wetgeving vallen, moeten naar behoren worden gedentificeerd om ervoor te zorgen dat de voorschriften in de toeleveringsketen en door de handhavingsinstanties op dezelfde manier worden begrepen. Voor PFOS en PFOA is de identificatie reeds afgerond. Onmiddellijk na het afronden van de wetgeving ter zake, stelde de DG echter vast dat dit onvoldoende was, omdat enkel het gebruik van een beperkte groep van PFAS werd geviseerd, terwijl er honderdduizenden vormen van PFAS zijn die worden gebruikt en die een bedreiging vormen voor het leefmilieu. Bovendien werden, na het beperken van het gebruik van PFOS en PFOA, PFAS-vervangstoffen gebruikt met een andere moleculaire structuur, maar die ook tot de PFAS-groep behoren. Het gebruik van deze vervangstoffen leidde tot vergelijkbare bezorgdheden als het gebruik van PFOS en PFOA. Dit is wat bedoeld wordt met "regrettable substitution". Wetenschappers trokken dan ook aan de alarmbel en deelden de Europese Commissie mee dat een Europese wetgeving de volledige groep van PFAS moest viseren om het probleem echt aan te pakken. In 2019 werd de politieke druk opgevoerd door de Europese Milieuraad, die een specifiek besluit nam met betrekking tot PFAS; de Europese Commissie kreeg de opdracht een actieplan uit te werken dat moest leiden tot een verbod op alle niet-essentieel gebruik van PFAS. Vervolgens hebben een aantal EU-lidstaten (waaronder Nederland) in december 2019 zelf actie ondernomen. Vervolgens is de Green Deal tot stand gekomen en is de Europese Commissie in dit verband ook gestart met CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 5 aussi lanc, dans ce contexte, une stratgie europenne relative aux substances chimiques longue dure de vie, dont les PFAS sont l'un des exemples les plus loquents. En octobre 2020, la Commission europenne a publi sa stratgie pour la durabilit dans le domaine des produits chimiques, qui comprenait le plan proposant une interdiction des PFAS, une exception ayant t prvue pour les usages de PFAS considrs comme essentiels pour la socit. Si l'attention spcifique accorde aux PFAS est juge aussi importante, c'est parce que l'on a valu l'ampleur de la pollution des sols et de l'eau dans le cadre de l'laboration de la stratgie europenne relative aux substances chimiques. En effet, l'augmentation du nombre de cas de pollution prend des proportions inquitantes. L'oratrice renvoie cet gard la pollution aux PFAS dcouverte en Belgique dans les communes et les environs d'Anvers et de Zwijndrecht. Les effets de cette pollution pour la sant publique ont aussi de quoi inquiter, afortiori parce que l'on observe aussi des pollutions de nappes phratiques dans certains cas. La stratgie prcite de la Commission europenne prsente donc un ventail de mesures d'action pour lutter contre la pollution aux PFAS, l'objectif final tant de supprimer progressivement l'utilisation des PFAS dans toute l'Union europenne, sauf lorsque leur usage est essentiel pour la socit. Il appartient la Commission europenne de dterminer ce qu'il convient d'entendre prcisment par "usage essentiel". Des discussions ce propos sont en cours. Aujourd'hui, il est dj clair que l'usage de PFAS dans les cosmtiques et les vtements destins la consommation humaine ne pourront pas relever du champ d'application de la notion d'"usage essentiel". En revanche, le critre d'"usage essentiel" pourrait s'appliquer en ce qui concerne les appareils mdicaux ou les quipements de protection spcifiques. Des tudes plus approfondies sont menes ce sujet. Par ailleurs, la Commission europenne continue d'oeuvrer l'laboration d'une lgislation sur les PFAS dans le droit fil de la Convention de Stockholm sur les polluants organiques persistants du 22mai 2001. Il est esprer qu'une dcision sera prise propos du PFHxS au cours de la prochaine Confrence des Parties cette Convention, qui se tiendra en juin et laquelle l'Union europenne et les tats membres assisteront galement. En outre, un autre groupe de PFAS chane longue, les PFCA en C9-C14, sont galement viss dans ladite Convention. En d'autres termes, des progrs sont raliss au niveau international. een Europese strategie inzake de chemische stoffen met een lange levensduur, waarvan PFAS een van de meest sprekende voorbeelden is. Vervolgens bracht de Europese Commissie in oktober 2020 haar strategie ten bate van de duurzaamheid van de chemische producten uit, waarin het plan werd opgenomen om een verbod op de PFAS voor te stellen, met een uitzondering voor PFAS-toepassingen die als essentieel voor de samenleving worden beschouwd. De reden waarom de focus op PFAS als zo belangrijk wordt beschouwd, is dat, bij het uitwerken van de Europese strategie met betrekking tot de chemische stoffen, de vervuiling van grond en water werd nagegaan. De stijging van het aantal vervuilingen neemt onrustwekkende vormen aan. De spreekster verwijst in dit verband naar de PFAS-vervuiling in Belgi in en rond Antwerpen en Zwijndrecht. Ook de gevolgen voor de volksgezondheid zijn reden tot bezorgdheid, zeker omdat ook vervuiling van grondwater wordt vastgesteld in sommige gevallen. In de hogervermelde strategie van de Europese Commissie wordt dan ook een set van actiemaatregelen opgenomen om vervuiling door PFAS tegen te gaan. Het uiteindelijke doel is het gebruik van PFAS in de hele Europese Unie uit te faseren, behalve wanneer het gebruik ervan essentieel is voor de maatschappij. Het is aan de Europese Commissie te bepalen wat de notie "essentieel gebruik" juist inhoudt. Dit maakt deel uit van een lopende discussie. Op dit ogenblik is het nu reeds duidelijk dat het gebruik van PFAS in cosmetica en kledij voor mensen niet onder de notie "essentieel gebruik" zal kunnen worden ondergebracht. Voor medische apparatuur of specifieke beschermende uitrustingen zou wl het criterium "essentieel gebruik" kunnen worden toegepast. Dit wordt nader onderzocht. Voorts werkt de Europese Commissie voort aan een PFAS-wetgeving in het kader van de Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants van 22mei 2001. Tijdens de volgende Conferentie van de Partijen bij deze Conventie, waaronder ook de Europese Unie en de lidstaten, in juni, wordt hopelijk een beslissing genomen over PFHxS. Vervolgens is er een volgende groep van lange-keten PFAS, de zogenaamde C-9 en C-14 PFCA, die in de Overeenkomst worden vermeld. Er wordt met andere woorden vooruitgang geboekt op het internationale niveau. CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 6 DOC 55 2260/000 S'agissant des travaux raliss dans le cadre du Rglement REACH, un dossier a t prpar par l'Allemagne pour imposer des restrictions l'utilisation du PFHxA, le principal produit de substitution au PFOA. Ce dossier a t trait par les organismes europens en charge de la question des produits chimiques et est aujourd'hui transpos dans la rglementation europenne par la Commission europenne. Le dossier visant prparer la rglementation europenne une restriction gnrale de l'usage de toutes les formes de PFAS suit galement son cours. Ce dossier a t prpar par l'Agence europenne des produits chimiques la demande de la Commission europenne. Il est aujourd'hui examin au sein du comit scientifique. Cinq tats membres (les Pays-Bas, l'Allemagne, le Danemark, la Sude et la Norvge) planchent sur une limitation de l'usage du PFAS sous toutes ses formes. Ce dossier sera aussi soumis au comit scientifique au dbut de l'anne prochaine. Les matriaux d'emballage alimentaire relveront ainsi aussi du champ d'application des restrictions gnrales visant l'usage du PFAS sous toutes ses formes. Par ailleurs, la stratgie europenne pour les produits chimiques prvoit encore de mener les actions suivantes concernant les PFAS: --le Rglement REACH interdit l'usage des PFAS comme substance de base. Si cette interdiction est importante pour l'avenir, elle n'est toutefois pas encore suffisante. De plus, l'instauration de cette interdiction prend un temps considrable. Des exceptions, qui, esprons-le, seront limites dans le temps, seront prvues pour les fabricants pour qui l'usage des PFAS est essentiel. Ces mesures ne suffiront toutefois pas, raison pour laquelle d'autres mesures sont galement envisages, comme: --des mesures relatives aux emballages alimentaires; --des mesures relatives la protection des nappes phratiques, l'eau tant l'une des matires premires qui est malheureusement pollue par les PFAS. On a aussi connaissance de cas de contamination d'eau potable en Sude, en Allemagne et en Italie. La directive europenne 2020/2184 relative la qualit des eaux destines la consommation humaine (la directive sur l'eau potable) vise le PFAS sous toutes ses formes. Mais cette limitation n'est pas encore entre en vigueur, les tats membres europens devant encore transposer ladite directive dans leurs lgislations nationales respectives et la Commission Wat de werkzaamheden in het kader van de REACHverordening betreft, heeft Duitsland een dossier voorbereid om beperkingen op te leggen voor het gebruik van het belangrijkste vervangproduct voor PFOA, met name PFHxA. Dit dossier werd behandeld in de Europese comits voor chemische stoffen, en wordt nu door de Europese Commissie in Europese regelgeving omgezet. Daarnaast is ook het dossier lopende om Europese regelgeving voor te bereiden voor een algemene beperking van het gebruik van alle vormen van PFAS. Het dossier werd voorbereid door het Europees Agentschap voor chemische stoffen op vraag van de Europese Commissie. Dit dossier wordt momenteel besproken in het wetenschappelijk comit. Vijf lidstaten (Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen) werken aan een beperking van alle vormen van PFAS voor eender welk gebruik. Begin volgend jaar zal ook dit dossier worden voorgelegd aan het wetenschappelijk comit. De voedselverpakkingsmaterialen zullen op deze wijze ook meegenomen worden in de algemene beperkingen van het gebruik van alle vormen van PFAS. Voorts zijn er nog de volgende acties in het kader van de chemische strategie met betrekking tot PFAS: --in het kader van de REACH-Verordening wordt het gebruik van de PFAS als basisstof verboden: dit is belangrijk voor de toekomst, maar is echter nu nog niet voldoende; de totstandkoming van dit verbod neemt heel wat tijd in beslag; er zal - hopelijk beperkt in de tijd - in uitzonderingen worden voorzien voor producten waarbij het gebruik van PFAS essentieel is. Dit volstaat echter niet; vandaar dat ook andere wetgeving wordt overwogen, zoals: --d e m a atre g e l e n m et b etre k k i n g tot d e voedselverpakkingen; --de maatregelen die betrekking hebben op het beschermen van grondwater: water is een van de grondstoffen die helaas vervuild zijn met PFAS. Er zijn gevallen bekend waarbij ook drinkwater is besmet in Zweden, Duitsland en Itali. De Europese richtlijn 2020/2184 betreffende de kwaliteit van voor menselijke consumptie bestemd water (de zogenaamde Drinkwaterrichtlijn) viseert alle vormen van PFAS, maar deze beperking is nog niet in werking getreden. De EU-lidstaten moeten de richtlijn nog omzetten in nationale wetgeving en de Europese Commissie moet ook nog analytische CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 7 europenne devant encore publier des lignes directrices analytiques. La Commission europenne adopte une approche similaire pour la protection des eaux de surface et des nappes phratiques. Une rvision de la rglementation ce sujet est en cours, et des normes seront fixes en ce qui concerne les PFAS. On ignore encore si ladite rglementation visera le PFAS sous toutes ses formes, comme c'est le cas dans la directive sur l'eau potable, ou n'en visera qu'un certain nombre. --Des actions sont galement dj en cours pour lutter contre la pollution des sols. Cette lutte est importante car la pollution des sols est gnralement responsable de la pollution des eaux souterraines et de l'eau potable. Compte tenu de leur mobilit, les PFAS quittent le sol pour s'infiltrer dans les eaux souterraines. La Commission europenne a rcemment adopt une stratgie en vue de lutter contre la pollution des sols, stratgie qui met l'accent sur la prvention. La Commission europenne oeuvre actuellement une lgislation sur la sant des sols. Une rglementation sera labore afin d'identifier et de recenser les sites polluants et d'tablir des processus d'assainissement prioritaires. Au travers de toutes ces mesures d'action en cours, la Commission europenne espre pouvoir mettre en place une politique europenne adquate en vue de lutter contre la pollution aux PFAS. Il convient de ne pas oublier que les PFAS sont diffrents des autres polluants non persistants. En effet, dans le cas des polluants non persistants, la pollution diminue progressivement ds que l'on cesse de les utiliser ou d'y tre expos, contrairement aux PFAS qui sont persistants. Les PFAS constituent l'un des produits chimiques les plus stables, qui seront ternellement prsents dans l'environnement. En plus d'empcher leur utilisation l'avenir, il convient galement de s'attaquer la pollution aux PFAS dj existante. M. Bastiaan Schupp voque ensuite les composants des emballages alimentaires. Le texte de la proposition de rsolution l'examen est parfaitement lgitime. Les tats membres de l'Union europenne peuvent prendre des mesures en toute autonomie, tant que l'Union europenne n'a mis aucune rglementation dans ce domaine, comme ce fut explicitement le cas au Danemark. L'article6 du Rglement 1935/2004 concernant les matriaux et objets destins entrer en contact avec des denres alimentaires autorise les tats membres adopter une lgislation nationale relative ces composants et objets ds lors que l'Union europenne n'a pas encore adopt de lgislation harmonise spcifique. Cela vaut assurment pour les emballages en papier et en carton. La Commission richtsnoeren publiceren. De Europese Commissie hanteert een gelijkaardige benadering voor het beschermen van oppervlaktewater en grondwater. Er is een herziening van de regelgeving lopende en er zullen PFAS-normen worden vastgelegd. Er is nog niet beslist of alle PFASvormen zullen worden geviseerd, zoals het geval is in de Drinkwaterrichtlijn, of slechts een beperkt aantal PFAS. --Er zijn ook acties lopende met betrekking tot de strijd tegen de bodemvervuiling. Dit is belangrijk omdat de vervuiling van grond- en drinkwater meestal wordt veroorzaakt door de bodemvervuiling. Door hun beweeglijkheid verplaatsen de PFAS zich van de bodem naar het grondwater. Recent heeft de Europese Commissie een strategie aangenomen ter bestrijding van bodemverontreiniging; in deze strategie wordt de preventie benadrukt. De Europese Commissie werkt op dit ogenblik aan een wetgeving met betrekking tot de gezondheid van de bodem. Er zal een regelgeving worden uitgewerkt om verontreinigende sites te detecteren, te inventariseren en prioritaire saneringstrajecten vast te stellen. Met al deze lopende actiemaatregelen hoopt de Europese Commissie dat op deze wijze een adequaat EU-beleid tot stand kan komen om de strijd tegen PFASvervuiling tegen te gaan. Men mag niet uit het oog verliezen dat PFAS anders zijn dan andere, niet-persistente verontreinigende stoffen omdat bij deze laatste, zodra het gebruik en de blootstelling eraan stoppen, de verontreiniging gradueel afneemt. Dit is niet het geval met PFAS, die persistent zijn. PFAS zijn een van de meest stabiele chemicalin, die eeuwig in het leefmilieu aanwezig zullen zijn. Naast het verhinderen van het gebruik ervan voor de toekomst, moet ook de reeds bestaande PFAS-vervuiling worden aangepakt. De heer Bastiaan Schupp staat vervolgens stil bij de voedselverpakkingsmaterialen. Hetgeen in het ter bespreking voorliggende voorstel van resolutie is vermeld, is perfect legitiem. De EUlidstaten kunnen autonoom maatregelen treffen, zolang de Europese Unie in dit domein nog geen regelgeving heeft uitgevaardigd. Dit is met zoveel woorden gebeurd in Denemarken. Artikel6 van Verordening 1935/2004 inzake materialen en voorwerpen bestemd om met levensmiddelen in contact te komen, geeft de lidstaten de toelating om nationale wetgeving uit te vaardigen betreffende deze materialen en voorwerpen aangezien er nog geen specifieke geharmoniseerde EU-wetgeving is tot stand gekomen. Dit is zeker het geval voor papieren en kartonnen verpakkingen. Er is dan ook geen enkele CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 8 DOC 55 2260/000 europenne n'a ds lors aucune raison de formuler ce stade des objections propos de la proposition belge. Ensuite, M. Schupp renvoie la rglementation contenant des mesures restrictives instaures dans le cadre du Rglement REACH, ainsi qu' la procdure de rvision en cours du Rglement 1935/2004. Cette rvision veillera mieux harmoniser la rglementation sur les composants des emballages alimentaires avec les dispositions du Rglement REACH. On s'attend ds lors ce qu'il soit interdit, dans quelques annes, d'utiliser des PFAS dans les papiers et les cartons. Le Rglement REACH et l'autre rglementation en vigueur continueront s'appliquer. Si l'on tient compte des vrais problmes de sant provoqus par les PFAS, il est tout de mme inquitant de constater que l'utilisation de ceux-ci a augment dans les emballages en papier et en carton, notamment la suite de la lgislation relative l'environnement qui entend bannir les plastiques usage unique. tant donn que l'Union europenne n'a pas encore tabli de calendrier concret afin d'interdire l'utilisation des PFAS dans les emballages en papier et en carton, le lgislateur belge peut certainement lgifrer dans cette matire. Il n'existe aucun argument que la Commission europenne pourrait invoquer pour demander au lgislateur belge de ne pas encore fixer de rgles dans cette matire. Enfin, M. Schupp souligne que la prsence des PFAS dans les denres alimentaires est rgl par la rglementation visant lutter contre la pollution, au travers de la fixation de normes maximales pour l'alimentation et de la recommandation d'un suivi des PFAS dans les denres alimentaires sur la base de l'avis rendu par l'EFAS en juillet 2020. Ensuite, la Commission europenne continue d'avancer sur une proposition visant fixer des normes maximales pour les PFOS, PFOA, PFNA et PFHxS. Cette proposition serait prsente en juin 2022 au comit permanent. En ce qui concerne les autres types de PFAS prsents dans les marchandises pour lesquels il n'existe pas encore suffisamment de donnes, une proposition de recommandation de suivi sera soumise la mme runion du comit permanent. Cette dmarche permettra de mener des tudes plus cibles sur les causes de la pollution, ds que les normes indicatives auront t dpasses. Pour les exposs introductifs des autres orateurs, il est renvoy aux prsentations PowerPoint et aux contributions crites figurant en annexe du prsent rapport. reden voor de Europese Commissie om in dit stadium bezwaar te maken tegen het Belgische voorstel. Voorts verwijst de heer Schupp naar de regelgeving met beperkende maatregelen die in het kader van de REACH-verordening reeds werden ingevoerd, alsook naar de herzieningsprocedure van de Verordening 1935/2004 die lopende is. Bij deze herziening wordt erover gewaakt dat er een betere afstemming komt van de regelgeving met betrekking tot de voedselverpakkingsmaterialen en de bepalingen van de REACH-verordening. De verwachting is dan ook dat het gebruik van PFAS in papier en karton binnen een aantal jaar aan banden zal worden gelegd. REACH en de andere geldende regelgeving inzake leefmilieu zal blijven gelden. Als men bovendien rekening houdt met de echte gezondheidsproblemen die PFAS veroorzaken, is het toch zorgwekkend vast te stellen dat het gebruik van PFAS in papieren en kartonnen voedselverpakkingen is toegenomen, onder meer ten gevolge van de leefmilieuwetgeving die single use plastics wil uitbannen. Doordat er op EU-niveau nog geen concrete tijdlijn voorligt om het gebruik van PFAS in papieren en kartonnen voedselverpakkingen aan banden te leggen, kan de Belgische wetgever zeker optreden in deze aangelegenheid. Er is geen enkel argument dat de Europese Commissie zou kunnen inroepen om de Belgische wetgever te verzoeken vooralsnog niet regulerend op te treden. Tot slot wijst de heer Schupp er nog op dat de aanwezigheid van PFAS in levensmiddelen wordt geregeld door de regelgeving ter bestrijding van vervuiling, dit middels het bepalen van maximumnormen voor voedsel en het aanbevelen van een monitoring van PFAS in levensmiddelen op basis van het EFSA-advies van juli 2020. Voorts werkt de Europese Commissie voort aan een voorstel voor het bepalen van maximumnormen voor PFOS, PFOA, PFNA en PFHxS. Dit voorstel zou in juni 2022 aan het permanent comit worden voorgelegd. Voor de overige soorten PFAS in goederen waarvoor nog onvoldoende gegevens bekend zijn, zal een voorstel tot aanbeveling van monitoring worden voorgesteld op dezelfde vergadering van het permanent comit. Op deze wijze zal er meer gericht onderzoek kunnen worden verricht naar de oorzaken van de verontreiniging, zodra de indicatieve normen worden overschreden. Voor de inleidende uiteenzettingen van de overige sprekers wordt verwezen naar de ppt-presentaties en de schriftelijke bijdragen die als bijlage bij dit verslag gaan. CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 9 II. --ECHANGE DE VUES 1.Questions et observations des membres M. Daniel Senesael (PS) remercie l'ensemble des intervenants pour leur prsence ainsi que la clart et la richesse de leurs exposs. Il rappelle que la problmatique de la pollution et de l'exposition humaine aux PFAS est vritablement tentaculaire. Chaque aspect de cette problmatique implique ds lors une approche spcifique et intgre. Ainsi, bien qu'une audition ait dj eu lieu, il y a environ un an, dans le cadre de la proposition de rsolution visant renforcer la transparence au sujet des PFAS, M. Senesael estime qu'il tait important d'organiser une audition sur la question prcise de leur prsence dans les emballages alimentaires. Questions M. Pieter Luys et Mme Els Heyvaert Comme mentionn dans les dveloppements de la proposition de rsolution l'examen, la Secrtaire d'tat nerlandaise, Stientje van Veldhoven, a indiqu en janvier 2021 au Parlement des Pays-Bas que l'autorisation des PFAS dans le papier et le carton, le caoutchouc et les revtements tait rglemente au niveau national. En Belgique, l'arrt royal du 11mai 1992 concernant les matriaux et objets destins entrer en contact avec les denres alimentaires fournit une liste des substances qui peuvent entrer dans la composition des papiers et cartons en contact avec les denres alimentaires humides et/ ou grasses. Ceci est d'ailleurs rappel dans l'avis crit fournit conjointement par le European Environnemental Bureau, Greenpeace et Bond Beter Leefmilieu. Le SPF Sant Publique pourrait-il donner des prcisions sur l'application de cet arrt royal, ainsi que sur son adquation avec la situation actuelle. En effet, depuis 1992, de nombreuses substances nouvelles ont d tre utilises pour la confection d'emballages alimentaires. De plus, des tudes ont entretemps rvl la toxicit de certaines substances, ou ont approfondi nos connaissances quant leur toxicit. Troisimement, plusieurs initiatives importantes ont t entames et dveloppes au niveau europen. Les dispositions de cet arrt royal sont-elles adaptes ces volutions et la situation actuelle? D'autres initiatives lgislatives ontelles t prises en vue de combler ces manquements? De nouvelles dispositions devraient-elles tre prises? En outre, l'avis des ONG prcites indique que la liste des substances autorises dans les emballages alimentaires en papier et en carton de cet arrt ne mentionne pas la catgorie des PFAS. Cela signifie-t-il que, d'un point de vue purement lgislatif, l'usage de II. --GEDACHTEWISSELING 1.Vragen en opmerkingen van de leden De heer Daniel Senesael (PS) dankt alle sprekers voor hun aanwezigheid, alsook voor hun heldere en leerrijke uiteenzettingen. De PFAS-vervuiling en de blootstelling van de mens eraan is een wijdvertakt probleem. Elk aspect ervan vergt bijgevolg een specifieke en gentegreerde aanpak. Hoewel er ongeveer een jaar geleden al een hoorzitting heeft plaatsgehad in het raam van het voorstel van resolutie betreffende meer transparantie inzake de productie en het gebruik van PFAS, achtte de heer Senesael het dan ook belangrijk tevens een hoorzitting te organiseren over het specifieke vraagstuk van de aanwezigheid van PFAS in voedingsverpakkingen. Vragen aan de heer Pieter Luys en mevrouw Els Heyvaert Zoals vermeld in de toelichting van het ter bespreking voorliggende voorstel van resolutie, heeft de toenmalige Nederlandse staatssecretaris Stientje van Veldhoven in januari 2021 in het Nederlandse Parlement aangegeven dat de aanwezigheid van PFAS in papier en karton, rubber en deklagen nationaal geregeld is. In Belgi bevat het koninklijk besluit van 11mei 1992 betreffende materialen en voorwerpen bestemd om met voedingsmiddelen in aanraking te komen een lijst van stoffen die mogen voorkomen in de samenstelling van papier en karton dat in aanraking komt met vochtige en/of vettige voedingsmiddelen. Daarop wordt overigens gewezen in het gezamenlijke schriftelijke advies van het Europees Milieubureau, Greenpeace en de Bond Beter Leefmilieu. Kan de FOD Volksgezondheid meer duidelijkheid geven over de implementering van dat koninklijk besluit en over de mate waarin het strookt met de huidige situatie? Sinds 1992 werden immers wellicht tal van nieuwe stoffen gebruikt voor de productie van voedingsverpakkingen. Bovendien is uit onderzoeken inmiddels gebleken dat bepaalde stoffen toxisch zijn, of heeft onderzoek onze kennis over de toxiciteit ervan verdiept. Ten derde werden op Europees niveau een aantal belangrijke initiatieven genomen en uitgewerkt. Zijn de bepalingen van het voornoemde koninklijk besluit nog wel in overeenstemming met die evoluties en de huidige situatie? Werden nog andere wetgevingsinitiatieven genomen om die tekortkomingen weg te werken? Zouden nieuwe maatregelen moeten worden genomen? Uit het advies van de voormelde ngo's blijkt bovendien dat de categorie van de PFAS ontbreekt in de lijst van het koninklijk besluit met de stoffen die toegestaan zijn in papieren en kartonnen voedingsverpakkingen. Impliceert dit, louter wetgevend gezien, dat het gebruik van PFAS CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 10 DOC 55 2260/000 PFAS dans ce contexte n'est pas actuellement permis? L'avis de ces ONG pointe une srie d'lments qui suggrent la ncessit de mettre jour cet arrt royal. Ainsi, le point3.1.7 de l'annexe 4 rpertorie un PFAS aujourd'hui disparu (un diPAP base de PFOS). Il y a aussi la possibilit offerte aux producteurs d'utiliser les PFAS en modifiant lgrement leur destination et leur description technique. Le SPF Sant publique a-t-il connaissance de ces lments? M. Senesael aborde ensuite la position belge quant l'interdiction des PFAS au niveau europen, exception faite des usages essentiels. Il signale avoir interrog plusieurs reprises la ministre du Climat et de l'Environnement ce sujet au cours des derniers mois. En 2021, celle-ci indiquait que les discussions au sujet de la dfinition des usages essentiels taient toujours en cours au sein du groupe d'expert europen. En mars 2022, il a t annonc que la proposition de la Commission europenne d'interdiction de l'utilisation des PFAS non essentiels, attendue pour 2022-2024, ne devrait pas intgrer de critres d'utilisations essentielles. Or, l'avis du SPF Sant publique mentionne que les matriaux en contact avec les aliments, tels que les emballages en papier et en carton, ne font pas partie de ces utilisations essentielles. Qu'en est-il? En outre, l'avis crit du SPF Sant publique indique qu'en vertu du principe de la reconnaissance mutuelle, une interdiction des PFAS dans les emballages alimentaires en papier et en carton en Belgique n'empcherait pas la mise sur le march belge de matriaux destins entrer en contact avec des denres alimentaires contenant des PFAS qui sont autoriss dans un autre pays de l'UE (et qui sont conformes la lgislation nationale pertinente). De quelle manire les interdictions danoises et nerlandaises ont-elles pris en compte cet lment? Questions Mme Mette Holm Quel impact a le principe de reconnaissance mutuelle sur l'interdiction des substances perfluores dans les emballages alimentaires au Danemark? Celui-ci a-t-il amoindri les effets attendus de la lgislation? De manire plus gnrale, quels ont t les ventuels lments problmatiques rencontrs lors de la mise en place de l'interdiction? Comment la question des importations d'emballages alimentaires contenant des PFAS au Danemark, partir de pays membres ou non de l'Union europenne, est-elle aborde? Le Danemark a adopt des dispositions d'interdiction particulires: un seuil au-del duquel l'utilisation de PFAS dans les emballages alimentaires rvle une in die context thans niet is toegestaan? Het advies van die ngo's wijst op een aantal aspecten die suggereren dat het koninklijk besluit aan een update toe is. Zo bevat punt3.1.7. van bijlage 4 een PFAS die niet langer bestaat (een diPAP op basis van PFOS). Daarnaast hebben de producenten de mogelijkheid PFAS te gebruiken indien ze de bestemming en de technische beschrijving ervan licht aanpassen. Heeft de FOD Volksgezondheid weet van die aspecten? Vervolgens gaat de heer Senesael in op het Belgische standpunt inzake het Europees verbod op PFAS, behalve dan voor essentieel gebruik. Hij wijst erop dat hij de minister van Klimaat en Leefmilieu de afgelopen maanden hierover meermaals heeft bevraagd. In 2021 heeft zij erop aangegeven dat de besprekingen over de omschrijving van dat "essentieel gebruik" nog aan de gang waren binnen de Europese deskundigengroep. In maart 2022 werd aangekondigd dat het voorstel van de Europese Commissie voor een verbod op het gebruik van niet-essentile PFAS, dat verwacht wordt tegen 2022-2024, normaal gezien geen criteria voor essentieel gebruik zal bevatten. Uit het advies van de FOD Volksgezondheid blijkt echter dat de materialen die in aanraking komen met voedingsstoffen, zoals papieren en kartonnen verpakkingen, geen deel uitmaken van dat essentieel gebruik. Hoe zit dat precies? Bovendien wijst het schriftelijke advies van de FOD Volksgezondheid erop dat een Belgisch verbod op PFAS in papieren en kartonnen voedingsverpakkingen op grond van het beginsel van wederzijdse erkenning niet zou kunnen beletten dat PFAS-houdende materialen die bestemd zijn om met voedingsstoffen in contact te komen en die in een ander EU-land wel zijn toegestaan (in overeenstemming met de desbetreffende nationale wetgeving), op de Belgische markt zouden worden gebracht. Hoe werd bij het Deense en het Nederlandse verbod met dat aspect rekening gehouden? Vragen aan mevrouw Mette Holm Welke weerslag heeft het beginsel van wederzijdse erkenning op het Deense verbod op perfluorstoffen in voedingsverpakkingen? Is het effect van de wetgeving daardoor kleiner dan verwacht? Welke eventuele problemen werden meer algemeen ondervonden bij de instelling van het verbod? Hoe wordt omgegaan met de in Denemarken ingevoerde voedingsverpakkingen met PFAS die afkomstig zijn uit landen die al dan niet lid zijn van de Europese Unie? Denemarken heeft specifieke verbodsbepalingen ingesteld. Er wordt namelijk een drempelwaarde gehanteerd van 20 microgram organische fluorstof per gram CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 11 utilisation intentionnelle de PFAS a t dvelopp: 20 microgrammes de substance organique fluore par gramme de papier ou de carton. Le rapport Throwaway Packaging, Forever Chemicals, European wide survey of PFAS in disposable food packaging and tableware de 2021 a notamment salu l'efficacit de cette forme d'interdiction. Mme Holm pourrait-elle fournir des prcisions sur la complmentarit de cette interdiction avec les dispositions europennes en matire de PFAS et, plus particulirement, avec les dispositions actuelles du rglement REACH? Le Danemark soutient le projet de la Commission europenne d'interdire les utilisations non essentielles des PFAS. Cette interdiction gnralise pourrait-elle tre complmentaire avec celle, nationale, des substances perfluores dans les emballages alimentaires en papier et en carton? L'interdiction europenne viendrait-elle supplanter et remplacer l'interdiction nationale, ou celle-ci lui sera-t-elle similaire en ce qui concerne les emballages alimentaires en papier et en carton? Des difficults pourraient-elles se prsenter dans le cas o la forme que prendrait l'interdiction europenne diffrerait de celle actuellement en vigueur au Danemark? L'intervenant demande, par ailleurs, des informations sur l'application de l'interdiction au Danemark. Quels moyens ont t mis en place pour contrler le respect de cette interdiction? L'interdiction danoise rencontre-telle une mthode d'analyse adapte et applicable dans le cadre de contrles? Questions Mme Valentina Bertato et M. Bastiaan Schupp M. Senesael rappelle que la proposition de la Commission europenne relative l'interdiction des PFAS ne devrait pas intgrer des critres d'utilisations essentielles. ce propos, Mme Bertato a indiqu lors de la confrence PFAS Global 2022 de Chemical Watch qu'il serait difficile que les critres finaux et la procdure finale de REACH soient utiliss pour la restriction des PFAS en raison du fait que ce processus a dj commenc, et que l'objectif d'interdire l'ensemble des utilisations des PFAS, exception faite des usages essentiels, devrait tre adapt. Quelles sont les adaptations envisages? La possibilit d'introduire des critres d'utilisations essentielles, lesquels peuvent pourtant tre tablis de manire scientifique, doit-elle tre oublie? Quel pourrait-tre l'impact d'un manque de tels critres sur les ambitions initiales? La contribution des cinq pays membres impliqus dans la conception de la proposition a t postpose de six mois, tandis que l'entre en vigueur des mesures est dsormais attendue pour 2025. Selon quel calendrier une interdiction europenne pourrait-elle voir le jour? papier of karton; de overschrijding van die waarde wordt beschouwd als intentioneel gebruik van PFAS in de voedingsverpakkingen. In het in 2021 uitgebrachte verslag "Throwaway Packaging, Forever Chemicals, European wide survey of PFAS in disposable food packaging and tableware" werd onder meer de doeltreffendheid van een dergelijke verbodsbepaling geroemd. Kan mevrouw Holm meer duidelijkheid verschaffen aangaande de wijze waarop dat verbod een aanvulling vormt op de Europese bepalingen inzake PFAS, en meer bepaald op de huidige bepalingen van de REACH-verordening? Denemarken steunt het plan van de Europese Commissie om het niet-essentieel gebruik van PFAS te verbieden. Zou dat algemene verbod complementair kunnen zijn met het nationaal verbod op perfluorstoffen in papieren en kartonnen voedingsverpakkingen? Zou het Europese verbod in de plaats komen van het nationale verbod, of zullen beide vergelijkbaar zijn inzake papieren en kartonnen voedingsverpakkingen? Zouden er hinderpalen kunnen opduiken indien het Europese verbod een andere invulling zou krijgen dan de thans in Denemarken geldende regelgeving? Voorts vraagt de spreker informatie over de toepassing van het verbod in Denemarken. Met welke middelen wordt toegezien op de inachtneming van dat verbod? Gaat het Deense verbod gepaard met een analysemethode die is afgestemd op de controles en die bruikbaar is daarvoor? Vragen aan mevrouw Valentina Bertato en aan de heer Bastiaan Schupp De heer Senesael herinnert eraan dat het voorstel van de Europese Commissie inzake het PFAS-verbod geen criteria inzake essentieel gebruik zou bevatten. Ter zake heeft mevrouw Bertato tijdens de PFAS-Global2022-conferentie van Chemical Watch aangegeven dat de uiteindelijke criteria en procedure van REACH zich slecht lenen voor de beperking van de PFAS, omdat de desbetreffende stappen al werden aangevat, alsook omdat de doelstelling om alle PFAS-gebruik te verbieden - behalve dan voor essentieel gebruik - dan zou moeten worden aangepast. Welke aanpassingen worden overwogen? Moet een kruis worden gemaakt over de mogelijkheid om criteria voor essentieel gebruik vast te leggen, hoewel dergelijke criteria wetenschappelijk kunnen worden bepaald? Welke impact zou het ontbreken van dergelijke criteria op de aanvankelijke doelstellingen kunnen hebben? De bijdrage van de vijf lidstaten die betrokken zijn bij de redactie van het voorstel werd zes maanden uitgesteld; de inwerkingtreding van de maatregelen wordt nu verwacht tegen 2025. Wanneer zou een Europees verbod kunnen worden ingesteld? CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 12 DOC 55 2260/000 Sait-on dj si la restriction de l'utilisation des PFAS qui sera propose par la Commission europenne concernera leur prsence dans les emballages alimentaires en papier et en carton? Au Danemark, l'interdiction est base sur un seuil de substances perfluores. Aux PaysBas, la mesure dcide par le gouvernement concerne des composs spcifiques: ceux-ci ont t retirs de la liste des substances autorises dans les emballages prvue par la lgislation. Quelle forme d'interdiction est actuellement privilgi par la Commission europenne? Sachant que la catgorie des PFAS recouvre plusieurs milliers de substances, et que la capacit de rsistance, laquelle est particulirement problmatique, est partage par l'ensemble de ces substances, une interdiction globale, base sur des seuils de matires perfluores, doit-elle tre privilgie pour l'ensemble des utilisations de PFAS? Questions M. Jean-Luc Wietor L'orateur interroge galement le reprsentant du European Environemental Bureau sur les avantages et les inconvnients des interdictions danoises et nerlandaises, en termes d'efficacit, de faisabilit et de contrle. A quoi faudrait-il faire attention dans le cadre d'une interdiction semblable celle prvue par la proposition de rsolution l'examen? Questions Mme Tinne Cattoor et M. Wim Geeraerts Enfin, M. Senesael demande aux reprsentants d'Essenscia et de la Fevia leurs analyses des interdictions danoises et nerlandaises. Au Danemark, les entreprises concernes ont, semble-t-il, pu adapter leurs activits cette mesure. De plus, l'administration a dvelopp une valeur indicative pour aider les entreprises valuer si des substances perfluores ont t ajoutes volontairement aux emballages. Quels outils pourraient ou devraient tre dvelopps pour accompagner les entreprises devant composer avec un telle interdiction? La mthode d'analyse danoise pourrait-elle tre applique en Belgique? Quelles alternatives aux PFAS utiliss dans les emballages alimentaires M. Bert Wollants (N-VA) remercie les orateurs pour leurs contributions intressantes et formule ensuite les questions et observations suivantes. L'intervenant retient de l'exemple danois qu'eux aussi prfrent en principe parvenir une rglementation dfinitive. Mais dans l'intervalle, le lgislateur danois a lui-mme labor une rglementation europenne provisoire, spcifiquement pour les matriaux d'emballage alimentaire. M. Wollants estime qu'il convient d'envisager un cadre plus large Is al geweten of de door de Europese Commissie voor te stellen beperking op het gebruik van PFAS van toepassing zal zijn op de aanwezigheid van die stoffen in papieren en kartonnen voedingsverpakkingen? In Denemarken is het verbod gebaseerd op een drempelwaarde voor perfluorstoffen. In Nederland heeft de regering maatregelen genomen die specifieke samenstellingen betreffen; die werden verwijderd uit de in de wetgeving opgenomen lijst van in verpakkingen toegestane stoffen. Aan welk soort verbod geeft de Europese Commissie momenteel de voorkeur? De PFAS-categorie omvat duizenden stoffen; het specifieke knelpunt van al die stoffen is de bestendigheid ervan. Verdient derhalve een op perfluorstofdrempels gebaseerd totaalverbod de voorkeur voor alle PFAS-gebruik? Vragen aan de heer Jean-Luc Wietor De spreker stelt voorts vragen aan de vertegenwoordiger van het Europees Milieubureau, inzake de voor- en nadelen van de Deense en Nederlandse verbodsbepalingen op het vlak doeltreffendheid, haalbaarheid en toezicht. Waarop zou moeten worden gelet bij het instellen van een verbod dat vergelijkbaar is met het verbod dat in het voorliggende voorstel van resolutie in uitzicht wordt gesteld? Vragen aan mevrouw Tinne Cattoor en de heer Wim Geeraerts Tot slot wil de heer Senesael vernemen wat de vertegenwoordigers van Essenscia en Fevia denken van de Deense en de Nederlandse verbodsbepalingen. In Denemarken hebben de betrokken bedrijven hun activiteiten kennelijk kunnen aanpassen aan deze maatregel. Bovendien heeft de overheid een richtwaarde ontwikkeld om de ondernemingen te helpen nagaan of bewust perfluorstoffen aan de verpakkingen werden toegevoegd. Welke instrumenten zouden kunnen of moeten worden ontwikkeld om de ondernemingen te helpen omgaan met een dergelijk verbod? Zou de Deense analysemethode in Belgi kunnen worden toegepast? Welke alternatieven zijn er voor de PFAS die in de voedingsverpakkingen worden gebruikt? De heer Bert Wollants (N-VA) dankt de sprekers voor de interessante insteken en formuleert vervolgens de volgende vragen en opmerkingen. De spreker onthoudt van het Deense voorbeeld dat ook dat land er principieel de voorkeur aan geeft tot een definitieve reglementering te komen. In afwachting daarvan heeft de Deense wetgever echter zelf een voorlopige Europese regeling uitgewerkt, specifiek voor de voedselverpakkingsmaterialen. De heer Wollants is van oordeel dat het bredere kader moet CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 13 et qu'il serait prfrable d'laborer une rglementation plus large au niveau europen, plutt que de la limiter aux matriaux d'emballage alimentaire. L'intervenant apprend de l'exemple danois que ce sont principalement certaines formes de PFAS qui sont vises. Le test mesurant le fluor est utilis pour le contrle. Cependant, il ne s'agit pas d'une politique globale concernant l'utilisation des PFAS, ce que prfrerait l'intervenant. En effet, un grand nombre de substances PFAS ne sont pas mesures aujourd'hui. Par consquent, on ne connat pas les proprits spcifiques de ces PFAS non mesurs. En effet, il existe des tests pour mesurer certains PFAS, mais cela ne dit rien sur les produits chimiques de remplacement utiliss dans des produits similaires. Un grand dbat fait actuellement rage aux tats-Unis au sujet des "substitutions regrettables": des produits sans PFAS sont dsormais proposs en remplacement, mais la composition exacte de cette alternative n'est pas communique pour des raisons de secret commercial. Il faut viter qu'en rsolvant un problme, un autre problme surgisse, qui resterait en outre indtect. Aux tats-Unis, le gouvernement travaille actuellement avec une organisation indpendante but non lucratif, qui travaille sur une base scientifique, appele ChemFORWARD. Cette tierce partie doit rpertorier tous les secrets commerciaux dans une base de donnes confidentielle. Elle vrifie ensuite si ces substances sont conformes aux rglementations sanitaires et environnementales en vigueur. Selon M. Wollants, si l'on se concentre uniquement sur les PFAS et le test mesurant le fluor, on risque de ne pas examiner les alternatives, avec tous les risques que cela comporte. On cherche souvent des alternatives dans les silicones, qui ne sont cependant pas non plus sans risque pour la scurit alimentaire. Quelles mesures sont prvues pour viter des substitutions regrettables? Des possibilits de contrle ont-elles dj t labores? L'intervenant retient de l'expos qu'au Danemark, ces alternatives ne sont pas tudies sparment, et que l'on vise uniquement les PFAS. M. Wollants se demande galement s'il ne serait pas prfrable de s'orienter vers un systme au sein de l'UE o l'on tablirait une liste positive de produits autoriss, plutt que d'opter pour un systme o l'utilisation de produits spcifiques serait interdite. Ainsi, le producteur devrait dmontrer qu'un produit est sr avant de l'utiliser dans l'emballage et de le commercialiser. Il incomberait donc au producteur de dmontrer qu'un produit est sr et rpond aux normes requises. Dans ce type de systme, il est important que la liste positive soit tenue jour. worden bekeken en dat er op het Europese niveau het best een ruimere regelgeving wordt uitgewerkt, veeleer dan zich te beperken tot voedselverpakkingsmaterialen. Uit het Deense voorbeeld leert de spreker dat voornamelijk bepaalde vormen van PFAS worden geviseerd. Bij de controle wordt hierbij gebruik gemaakt van de fluorinetest. Dit is echter geen allesomvattend beleid met betrekking tot het gebruik van PFAS, wat de voorkeur van de spreker geniet. Nu worden heel wat PFAS-stoffen immers niet gemeten. Men weet dan ook niet wat de specifieke eigenschappen zijn van deze niet-gemeten PFAS. Er bestaan weliswaar testen om bepaald PFAS te meten, maar dat zegt niets over de vervangchemicalin die worden gebruikt in gelijkaardige producten. Op dit ogenblik woedt een belangrijke discussie in de Verenigde Staten over de "regrettable substitutions": er worden nu PFAS-vrije producten aangeboden als alternatief, maar de juiste samenstelling van dit alternatief wordt niet gecommuniceerd omwille van het bedrijfsgeheim. Er moet voorkomen worden dat bij het oplossen van een probleem er een ander probleem ontstaat, dat dan ook nog eens onder de radar zou blijven. In de Verenigde Staten werkt de overheid momenteel samen met een onafhankelijke non-profitorganisatie, die werkt op een wetenschappelijke basis, ChemFORWARD genaamd. Deze derde partij moet in een vertrouwelijke databank oplijsten wat alle bedrijfsgeheimen zijn. Hierbij wordt dan nagegaan of deze stoffen conform zijn aan de geldende regelgeving inzake gezondheid en leefmilieu. Indien men zich enkel zou focussen op de PFAS en de fluorinetest, bestaat volgens de heer Wollants het gevaar dat de alternatieven niet worden onderzocht, met alle risico's van dien. Er worden vaak alternatieven gezocht in siliconen, die echter ook niet zonder gevaar zijn voor de voedselveiligheid. In welke maatregelen wordt voorzien om regrettable substitutions te vermijden? Zijn er reeds handhavingsmogelijkheden ontworpen? De spreker onthoudt uit de uiteenzetting dat in Denemarken deze alternatieven niet afzonderlijk worden onderzocht, en dat het louter om PFAS gaat. Voorts vraagt de heer Wollants zich af of het niet veeleer de voorkeur verdient te evolueren naar een systeem binnen de EU waarbij er een positieve lijst van toegelaten producten zou worden opgesteld, veeleer dan te opteren voor een systeem waarbij het gebruik van specifieke producten wordt verboden. Zo zou de producent moeten aantonen dat een product veilig is alvorens het in verpakkingen te gebruiken en op de markt te brengen. Zo zou het de producent toekomen om aan te geven dat een product veilig is en aan de vereiste normen voldoet. Belangrijk in een dergelijk systeem is ook dat een positieve lijst wel degelijk up-to-date wordt gehouden. CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 14 DOC 55 2260/000 En outre, l'intervenant indique qu'il n'est pas certain qu'une rglementation belge en la matire serait ralise plus rapidement qu'une rglementation europenne, compte tenu de toutes les tapes prparatoires franchir, telles que les analyses de risques, et en tenant compte du fait que chaque forme de PFAS prsente un profil de risque spcifique. La feuille de route sur les restrictions actuellement l'tude au niveau de l'UE est susceptible de produire des rsultats plus rapidement. M. Wollants a compris que le mouvement environnemental considre galement ce processus comme positif. N'est-il pas vrai qu'une solution satisfaisante ne peut tre trouve que si une approche globale est adopte et qu'une politique est labore dans laquelle tous les produits chimiques sont pris en compte? cet gard, il est important d'tablir un lien avec le processus de rforme REACH en cours. Il convient galement de tenir compte d'ventuelles exemptions lorsque cela est essentiel pour la socit. Ces exemptions incluront-elles les utilisations qui concernent galement les emballages alimentaires, ou celles-ci sont-elles exclues par dfinition? Peut-on alors tre assur que les alternatives ne seront certainement pas plus nocives que le produit contenant des PFAS? Si l'on se concentre uniquement sur le risque li aux PFAS, on ne parviendra pas une politique globale de protection de la scurit alimentaire. Barbara Creemers (Ecolo-Groen) ressent une impression de dj vu dans cette discussion. Cette question a dj t discute en commission il y a deux ans. Depuis lors, cependant, trs peu de progrs ont t raliss. L'intervenante le dplore. Mme Creemers pose les questions suivantes Mme Mette Holm: --Quels ont t, au Danemark, les arguments dterminants pour inciter tous les acteurs accepter l'interdiction des perfluors (PFAS) dans les emballages alimentaires? --Lors de l'adoption de la lgislation danoise, la procdure de notification TRIS (systme d'information relatif aux rgles techniques) a sans doute galement t applique. Quelles ont t les observations formules par l'Union europenne cet gard? --La loi danoise a conserv l'option qui prvoit d'appliquer la barrire fonctionnelle lorsqu'un emballage alimentaire donn contient nanmoins des PFAS. Cela ne se traduit-il toutefois pas par une moindre prsence de produits contenant des PFAS sur le march? quelle frquence faut-il encore utiliser cette feuille de sparation en papier? --La lgislation danoise a vu le jour en l'espace de cinq ans. Comment le Danemark a-t-il pu tre aussi rapide, Voorts geeft de spreker aan er niet zeker van te zijn dat een Belgisch regelgevend optreden in deze aangelegenheid sneller zou worden verwezenlijkt dan een Europees optreden, rekening houdend met alle voorbereidende stappen die moeten worden gezet, zoals de risicoanalyses, en rekening houdend met het feit dat elke vorm van PFAS wel een specifieke vorm van risicoprofiel heeft. De restrictions roadmap die nu wordt bestudeerd op EU-niveau zal wellicht sneller resultaten opleveren. Ook de milieubeweging beoordeelt dit proces als positief, zo begrijpt de heer Wollants. Is het niet zo dat een sluitende oplossing enkel mogelijk is wanneer er een alomvattende aanpak wordt gevolgd, en waarbij er een beleid wordt uitgewerkt waarbij alle chemicalin in het vizier worden genomen? In dit verband is het belangrijk dat er een verband wordt gelegd met het lopende REACH-hervormingsproces. Hierbij moet ook rekening gehouden worden met mogelijke vrijstellingen waar het essentieel is voor de maatschappij. Wordt er bij deze vrijstellingen ook gekeken naar toepassingen die ook de voedingsverpakkingen betreffen, of zijn deze hiervan per definitie uitgesloten? Kan men er dan gerust in zijn dat de alternatieven zeker niet schadelijker zouden zijn dan het product met PFAS? Door zich enkel te focussen op het PFAS-risico, zal men geen alomvattend beleid ter bescherming van de voedselveiligheid verkrijgen. Mevrouw Barbara Creemers (Ecolo-Groen) ervaart bij deze bespreking een dj-vu-gevoel. Reeds twee jaar geleden kwam deze problematiek in de commissie aan bod. Sedertdien werd er echter heel weinig vooruitgang geboekt. De spreekster betreurt dit. Voor mevrouw Mette Holm heeft mevrouw Creemers de volgende vragen: --Wat waren in Denemarken de doorslaggevende argumenten om alle actoren ertoe te bewegen het PFASverbod in voedingsverpakkingen te aanvaarden? --Bij het tot stand komen van de Deense wet, werd wellicht ook de procedure van de TRIS-notificatie toegepast. Welke opmerkingen werden door de EU geformuleerd in dit verband? --In de Deense wet werd de optie opengehouden dat, wanneer er in een bepaalde voedselverpakkingen toch PFAS aanwezig is, de functionele barrire wordt gehanteerd. Heeft dit echter niet tot gevolg dat er minder PFAS-houdende producten op de markt aanwezig zijn? Hoe vaak moet er nog gebruikt worden gemaakt van dit papieren tussenstuk? --De Deense wetgeving is tot stand gebracht binnen een periode van vijf jaar. Hoe heeft Denemarken dit zo CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 15 sachant que la mise en oeuvre du rglement REACH prend beaucoup de temps. En effet, les textes datent de 2006 et il faudra attendre jusqu'en 2026 pour que ce rglement soit intgralement appliqu. Cette situation met l'intervenante en colre. Toute une gnration est sciemment expose des substances chimiques nocives. Mme Creemers estime que l'on aurait d pouvoir agir plus rapidement. Mme Holm pourrait-elle prciser le droulement de la priode transitoire de cinq ans? Quelle priode transitoire effective a-t-on accorde l'industrie? --Quelles sont les alternatives aux PFAS disponibles sur le march danois? Quels dfis les Danois ont-ils d relever lors de la recherche d'alternatives? Est-il exact que ces substances alternatives sont plus chres que les PFAS? Est-ce vrai? Sait-on, au Danemark, qui produit les substances alternatives aux PFAS? S'agit-il principalement de producteurs danois? Ou s'est-on tourn vers le march europen? --Si la Belgique dcide d'laborer une lgislation nationale, elle devra suivre une procdure d'excution pour la lgislation nationale FCM. Fut-ce galement le cas au Danemark? Le Conseil suprieur de la Sant du Danemark ou son quivalent a-t-il d procder une valuation des risques? Comment le Danemark a-t-il labor sa lgislation, sachant qu'il a aussi t tenu compte de tous les dfis prcits? La lgislation danoise prvoit-elle galement une clause de reconnaissance mutuelle? Mme Creemers demande ensuite Mme Valentina Bertato, Direction gnrale Environnement de la Commission europenne, qui dtermine ce qui constitue une utilisation essentielle et ce qui ne l'est pas. Ces dernires annes, l'industrie se serait livre un lobbying intense afin de figurer sur la liste de "l'utilisation essentielle". O en est-on en la matire? La membre adresse la question suivante M. Luys, Direction gnrale Environnement du SPF Sant publique, Scurit de la Chane alimentaire et Environnement: Est-il envisageable d'inscrire galement, dans la proposition de rsolution, les poles antiadhsives, ainsi que les emballages plastiques qui n'y figurent pas actuellement? En cas de surchauffe, les couches antiadhsives reprsentent en effet un facteur de risque non ngligeable. Mme Creemers prend galement note des observations selon lesquelles une tude approfondie complmentaire serait encore ncessaire. Mais cette tude est-elle encore vraiment ncessaire? Une tude de surveillance biomdicale laquelle ont collabor le VITO et l'Universit d'Anvers aboutit aujourd'hui la conclusion snel voor elkaar gekregen, wetende dat de implementatie van de REACH-verordening een lange periode in beslag neemt? De teksten dateren immers van 2006 en het zal nog duren tot 2026 vooraleer de verordening volledig zal worden toegepast. Dit maakt de spreekster boos. Een hele generatie is wetens en willens blootgesteld aan schadelijke chemische producten. Men had sneller moeten kunnen optreden, zo oordeelt mevrouw Creemers. Kan mevrouw Holm meer uitleg geven hoe de overgangsperiode van vijf jaar is verlopen? Welke effectieve overgangsperiode werd aan de industrie toegekend? --Welke alternatieven voor PFAS zijn er op de Deense markt voorhanden? Op welke uitdagingen is men in Denemarken gestoten bij de zoektocht naar alternatieven? Is het juist dat deze alternatieve stoffen duurder zijn dan PFAS? Heeft men in Denemarken zicht op wie de producenten van de voor PFAS alternatieve stoffen zijn? Zijn dit voornamelijk Deense producenten, of heeft men zich gericht naar de Europese markt? --Mocht Belgi beslissen een nationale wetgeving uit te werken, moet er een uitvoeringsprocedure voor nationale FCM-wetgeving volgen. Was dit ook zo in Denemarken? Moest de Deense Hoge Gezondheidsraad of een equivalent een risicobeoordeling maken? Hoe is Denemarken tot zijn wetgeving gekomen, waarbij ook nog rekening werd gehouden met alle eerder geciteerde uitdagingen? Bestaat in de Deense wetgeving ook een clausule voor wederzijdse erkenning? Vervolgens wenst mevrouw Creemers van mevrouw Valentina Bertato, Directoraat-Generaal Leefmilieu van de Europese Commissie, te vernemen wie bepaalt wat essentieel gebruik is en wat niet. Naar verluidt is er de afgelopen jaren zeer sterk gelobbyd door de industrie om op de lijst van "essentieel gebruik" terecht te komen. Wat is in deze aangelegenheid de stand van zaken? Een volgende vraag is gericht aan de heer Luys, Directoraat-Generaal Leefmilieu van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu: is het mogelijk ook de antikleefpannen en kunststofverpakkingen die op dit ogenblik niet in het voorstel van resolutie zijn opgenomen, mee op te nemen? Verhitting van de antikleeflagen blijft toch een belangrijke risicofactor. Voorts neemt mevrouw Creemers akte van de opmerkingen dat nog verder diepgaand onderzoek nodig is. Is dat eigenlijk nog wel nodig? Een recent biomedisch monitoringonderzoek, waaraan VITO en de Universiteit Antwerpen hebben meegewerkt, komt vandaag tot de conclusie dat alle Europeanen nu reeds worden CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 16 DOC 55 2260/000 qu'aujourd'hui dj, tous les Europens sont exposs des substances polluantes des niveaux levs alarmants. La membre en cite un passage indiquant que selon les scientifiques, ces donnes soulignent la ncessit d'interdire tous les PFAS, surtout parce que leurs substituts ont des proprits proccupantes comparables celles des PFAS dj rglements. Quand disposera-t-on d'un nombre suffisant d'tudes scientifiques pour enfin aboutir rapidement l'interdiction d'utilisation des PFAS? Mme Creemers estime qu'il arrive un moment o il faut arrter de commander des tudes pour semer le doute. Mme Creemers retient de l'expos de M. Luys que l'laboration d'une rglementation lgale, fdrale ou europenne, prendra encore pas mal de temps. La membre aimerait disposer d'un calendrier concret pour chacune de ces deux pistes. Enfin, Mme Creemers relve que la proposition de rsolution se concentre aujourd'hui sur les PFAS. Ne serait-il toutefois pas prfrable d'envisager la problmatique sous un angle plus large? L'intervenante songe cet gard au Plan d'action national sur les perturbateurs endocriniens (NAPED en abrg pour National Action Plan on Endocrine Disruptors). Il est bien connu que les PFAS peuvent, en cas de contact, perturber le systme endocrinien. Le grand inconvnient de ce plan est qu'il ne laisse aucune marge l'instauration d'une interdiction d'utiliser certaines substances. On entend sans cesse que cette question doit tre rgle au niveau europen en raison du march intrieur. l'inverse, le NAPED met explicitement l'accent sur la prvention et la sensibilisation. La population n'est pas encore suffisamment sensibilise aux effets ngatifs des contacts avec les perturbateurs endocriniens. Lors de la discussion relative au NAPED en commission de la Sant, la membre a eu le sentiment que le lobby avait dj gagn la bataille et qu'il ne restait plus au consommateur qu' prendre ses responsabilits en n'achetant pas les produits potentiellement dangereux. N'est-il vraiment pas possible de prendre des mesures supplmentaires allant dans le sens d'une interdiction des substances chimiques dangereuses et des perturbateurs endocriniens? M. Kurt Ravyts (VB) fait observer que les emballages jetables sont aujourd'hui indissociables du mode de vie urbain. On achte et on consomme normment de nourriture en rue et ce phnomne est galement observ proximit des gares. Ce mode de consommation est surtout populaire auprs des jeunes gnrations et c'est un succs commercial. Il est inquitant de savoir que les emballages de cette nourriture contiennent des produits cancrignes et des perturbateurs endocriniens. La proposition de rsolution l'examen aborde donc un sujet important. blootgesteld aan een alarmerend hoog niveau van verontreinigende stoffen, en het lid citeert: "volgens de wetenschappers onderstrepen deze gegevens de noodzaak om alle PFAS te verbieden, vooral omdat de substituten vergelijkbare verontrustende eigenschappen hebben als de reeds gereguleerde PFAS." Wanneer zal er voldoende wetenschappelijk onderzoek zijn verricht om eindelijk vaart te zetten achter een verbod op gebruik van PFAS? Het almaar opnieuw bestellen van studies om twijfel te zaaien, moet op een bepaald ogenblik stoppen, zo meent mevrouw Creemers. Uit de uiteenzetting van de heer Luys onthoudt mevrouw Creemers dat het uitwerken van een wettelijke regeling, zij het federaal, zij het Europees, toch nog heel wat tijd in beslag zal nemen. Graag kreeg het lid een concrete tijdlijn voor elk van beide pistes. Tot slot wijst mevrouw Creemers erop dat het voorstel van resolutie zich vandaag toespitst op PFAS. Verdient het echter geen voorkeur de problematiek te benaderen vanuit een groter geheel? De spreekster denkt hierbij aan het Nationaal Actieplan voor de Hormoonverstoorders (NAPED: National Action Plan on Endocrine Disruptors). Het is genoegzaam gekend dat contact met PFAS aanleiding kan geven tot hormoonverstoring. Het grote nadeel aan dit plan is dat er geen marge is voor het opleggen van een verbod op het gebruik van bepaalde stoffen. Telkens wordt erop gewezen dat dit op EU-niveau moet worden geregeld omwille van de interne markt. Omgekeerd wordt in het NAPED uitdrukkelijk de nadruk gelegd op preventie en sensibilisering. De bevolking wordt nog steeds onvoldoende gewaarschuwd voor de negatieve gevolgen van contact met hormoonverstoorders. Naar aanleiding van de bespreking van het NAPED in de commissie Gezondheid kreeg het lid de indruk dat de lobby deze strijd reeds heeft gewonnen en dat het maar aan de consument is om zijn/haar verantwoordelijkheid op te nemen door potentieel gevaarlijke producten niet te kopen. Is het echt niet mogelijk niettemin verdere stappen te zetten naar een verbod van gevaarlijke chemische stoffen en hormoonverstoorders? De heer Kurt Ravyts (VB) stelt vast dat wegwerpvoedselverpakkingen in het verstedelijkte straatbeeld niet meer weg te denken zijn. Streetfood wordt massaal gekocht en geconsumeerd. Ook in stationsbuurten doet dit fenomeen zich voor. Deze levensstijl vindt men vooral terug bij de jongere generatie en is een succesvol commercieel model. Het fenomeen dat dergelijke verpakkingen dan ook nog kankerverwekkende producten en hormoonverstoorders zouden bevatten, is verontrustend. Het voorstel van resolutie behandelt dan ook een belangrijk thema. CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 17 L'intervenant a appris en faisant quelques recherches que les emballages biodgradables et recyclables, par exemple en fibres naturelles ou en rotin, contiennent galement des PFAS et parfois mme davantage que les emballages classiques. Est-ce exact? La proposition que plusieurs pays europens ont dpose le 15juillet 2021 auprs de l'agence comptente de l'Union europenne a dj t abondamment commente. Quelle a t la position de la Belgique cet gard? En effet, la proposition de rsolution n'est pas encore dfinitive et elle peut tre amende et complte. La discussion relative l'"utilisation essentielle" empchet-elle de trouver une solution au niveau europen? Par ailleurs, M. Ravyts fait observer qu'Essenscia, Fevia et les reprsentants de l'industrie de l'emballage renvoient la procdure en cours concernant la mise en oeuvre du rglement REACH. On s'attend ce que cette procdure arrive son terme en 2025. La question du collgue Wollants est ds lors pertinente: Quelle sera la premire procdure qui arrivera son terme? La procdure belge ou la procdure europenne en cours? En effet, selon M. Ravyts, certaines tapes ont dj t franchies au niveau europen. Par exemple, la directive sur la qualit de l'eau potable interdit la prsence de PFAS dans l'eau potable. En outre, des normes plus strictes sont annonces pour la fin de cette anne. Il conviendra d'examiner attentivement s'il est judicieux d'laborer une rglementation belge distincte dans l'attente d'une rglementation europenne qui devra de toute faon tre adopte. M. Ravyts fait toutefois observer que la proposition l'examen ne propose pas de surrglementer. L'intervenant fait galement observer que le texte de la proposition de rsolution ne prvoit pas de mesures transitoires pour l'industrie. Or, l'exemple danois a dmontr que des mesures transitoires sont souhaitables. Lors de l'laboration de leurs normes, les autorits danoises ont organis une concertation avec l'industrie dans son ensemble, qui a alors accept les nouvelles normes. Le membre retient des interventions des reprsentants d'Essenscia et de Fevia qu'il n'est pas toujours ais de trouver des alternatives saines aux PFAS. M. Ravyts demande des prcisions propos des raisons pour lesquelles une couche supplmentaire est prvue dans les emballages alimentaires. Est-ce pour favoriser la conservation? L'objectif final idal est une lgislation europenne harmonise mais M. Ravyts indique que le groupe VB n'est pas oppos au contenu de la rsolution l'examen pour autant que quelques amendements soient apports au texte l'examen. Uit opzoekingswerk leert de spreker dat in biologisch afbreekbare en recycleerbare verpakkingen, bijvoorbeeld natuurlijke vezels en riet, ook PFAS voorkomt, soms zelfs meer dan in klassieke verpakkingen. Is deze vaststelling juist? Het voorstel dat een aantal Europese landen op 15juli 2021 hebben ingediend bij het bevoegde agentschap van de Europese Unie werd reeds uitvoerig toegelicht. Wat was de Belgische opstelling in dit verband? Het voorstel van resolutie is immers nog niet volmaakt en kan worden geamendeerd en aangevuld. Geeft de discussie over "essentieel gebruik" aanleiding tot vertragingen om tot een Europese doorbraak te komen? Voorts stelt de heer Ravyts vast dat Essenscia, Fevia en de vertegenwoordigers van de verpakkingsindustrie verwijzen naar de lopende procedure met betrekking tot de implementatie van de REACH-verordening. Het vooruitzicht is dat tegen 2025 deze procedure zal zijn afgerond. De vraag van collega Wollants is dan ook relevant: welke procedure zal het snelst de eindmeet halen, de Belgische of de lopende Europese procedure? De heer Ravyts stelt immers vast dat er op het Europese niveau toch stappen vooruit worden gezet. Zo is er de Europese drinkwaterrichtlijn die voorziet in een verbod van PFAS in drinkwater. Tevens zijn er strengere normen aangekondigd tegen het einde van dit jaar. Er zal zorgvuldig moeten worden nagegaan of het zin heeft nog een afzonderlijke Belgische regelgeving uit te werken, in afwachting van een Europese regelgeving die er hoe dan ook moet komen. De heer Ravyts wijst er wl op dat met het voorliggende voorstel er geen sprake is van goldplating. Vervolgens stelt de spreker vast dat in de tekst van het voorstel van resolutie in geen overgangsmaatregelen is voorzien voor de industrie. Uit het Deense voorbeeld blijkt echter dat dit zeker aangewezen is. De Deense overheid heeft bij het uitwerken van de Deense normen overlegd met de gehele industrie, die dan ook ingestemd heeft met de nieuwe normen. Uit de uiteenzettingen van de vertegenwoordigers van Essenscia en Fevia onthoudt het lid dat het niet altijd evident is om gezonde alternatieven voor PFAS-gebruik te vinden. De heer Ravyts zou graag nog meer duidelijkheid krijgen inzake de reden waarom een extra laag in de voedingsverpakkingen wordt aangebracht. Heeft dit met bewaring te maken? Het ideale einddoel is een geharmoniseerde EUwetgeving. Maar, middels een aantal amendementen op het tekstvoorstel, verklaart de heer Ravyts dat de VB-fractie niet weigerachtig staat ten opzichte van de inhoud van de resolutie. CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 18 DOC 55 2260/000 Mme Greet Daems (PVDA-PTB) fait observer que le scandale concernant la pollution aux PFOS aux abords de l'usine 3M Zwijndrecht a rappel chacun l'importance d'avoir l'assurance que les substances chimiques autorises dans les produits ne prsentent aucun risque pour la sant et l'environnement court terme comme long terme. Nous vivons encore aujourd'hui trop dans un "far west" o tout le monde peut mettre des produits chimiques sur le march sans que l'on en connaisse prcisment les risques. Il est vrai que le rglement REACH a vu le jour, mais celui-ci ne prvoit nullement que toute nouvelle substance chimique doit tre soumise un contrle approfondi et indpendant ralis par les autorits publiques. En outre, il reste un retard considrable rattraper dans l'analyse des risques que prsentent les anciennes substances chimiques. Il y a actuellement sur le march de nombreuses substances dont la production et l'utilisation devraient tre interdites. Les PFAS dans les matires en contact avec l'alimentation ne sont qu'un exemple en la matire. On pouvait par exemple lire, dans le journal du matin, qu'il ressort de l'initiative europenne de bio-monitoring que prs de 25% des jeunes europens sont exposs des concentrations de PFAS pouvant avoir des effets nfastes sur la sant. Les scientifiques concluent de leurs recherches qu'il faut interdire tous les PFAS, principalement parce que les PFAS interdits sont souvent remplacs par d'autres PFAS prsentant des caractristiques inquitantes comparables. C'est pourquoi les questions de Mme Daems visent surtout savoir comment arriver le plus rapidement possible une situation o toute utilisation non essentielle de PFAS sera interdite, ainsi qu' identifier les obstacles surmonter pour cela, et la manire d'y parvenir. Questions adresses Mme Mette Holm Au Danemark, les PFAS n'ont t bannis que des matriaux en papier ou en carton destins entrer en contact avec des denres alimentaires. C'est galement ce que prvoit la proposition de rsolution de M. Senesael. Pourquoi le Danemark n'a-t-il pas interdit la prsence de PFAS dans tous les matriaux en contact avec des aliments, comme le prconise l'Association danoise des consommateurs? L'administration danoise est-elle favorable une telle interdiction gnrale? Au Danemark, l'utilisation de PFAS dans les matriaux en carton ou en papier destins entrer en contact avec les aliments est encore autorise si une couche barrire en plastique est applique sur la couche de PFAS. Pourquoi prvoir une telle chappatoire, alors qu'il existe un risque de contamination en cas de rupture de la barrire? Mme Holm conseillerait-elle la Belgique de ne pas adopter une telle drogation? Mevrouw Greet Daems (PVDA-PTB) geeft aan dat het schandaal rond de PFOS-vervuiling van de 3M-fabriek in Zwijndrecht iedereen nog eens heeft wakker geschud over hoe belangrijk het is om zeker te zijn dat de chemicalin die worden toegelaten in producten, wel veilig zijn voor de gezondheid en het leefmilieu, op korte en lange termijn. Nu leeft men nog te veel in een soort far west waarbij iedereen chemicalin op de markt mag brengen zonder dat duidelijk is wat de risico's zijn. Er is wel regulering onder REACH, maar het is lang niet zo dat elke nieuwe chemische stof uitvoerig en onafhankelijk door de overheid wordt gecontroleerd. En ook voor de oude chemische stoffen is er nog een serieuze achterstand in te halen, wat de risicoanalyse betreft. Er zijn nu veel stoffen op de markt waarvan de productie en het gebruik beter verboden zouden worden. PFAS in voedingscontactmaterialen is daar slechts een voorbeeld van. Deze ochtend stond er nog in de krant dat uit het Europees bio-monitoring-initiatief blijkt dat tot een kwart van de Europese jongeren blootgesteld wordt aan PFAS-concentraties die negatieve gezondheidseffecten kunnen veroorzaken. De wetenschappers besluiten uit hun onderzoek dat het noodzakelijk is alle PFAS te verbieden, vooral omdat de PFAS die verboden worden vaak vervangen worden door andere PFAS met vergelijkbare verontrustende eigenschappen. De vragen van mevrouw Daems gaan daarom vooral over hoe men zo snel mogelijk kan komen tot een situatie waarin nietessentieel gebruik van PFAS niet meer toegelaten is, welke hindernissen daarvoor moeten worden overwonnen en op welke manier men dat kan doen. Vragen aan mevrouw Mette Holm In Denemarken zijn PFAS enkel uit papieren en kartonnen voedingscontactmaterialen gebannen. Dat is ook wat in het voorstel van resolutie van de heer Senesael staat. Waarom heeft men in Denemarken PFAS niet gebannen uit alle voedingscontactmaterialen, zoals de Deense consumentenbond bepleit? Is de Deense administratie voorstander van zo'n algemene ban? In Denemarken is het gebruik van PFAS op kartonnen en papieren voedingscontactmaterialen toch nog toegelaten als er een plastic barrirelaag wordt aangebracht bovenop de PFAS-laag. Waarom heeft men voor dat achterpoortje gekozen, want er is toch contaminatiegevaar wanneer de barrire zou breken? Zou mevrouw Holm Belgi aanraden dit niet toe te laten? CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 19 Le Danemark, les Pays-Bas, l'Allemagne, la Norvge et la Sude se sont attels conjointement l'laboration d'une proposition d'interdiction europenne des PFAS. Cette proposition vise l'ensemble des PFAS, l'ide tant d'viter la substitution d'une substance de ce type par une autre. Le soutien ventuel de la Belgique pourrait-il contribuer la ralisation de cette initiative? Notre pays dfend en effet essentiellement le mme objectif au niveau europen depuis 2019. La cosignature de cette initiative par la Belgique prsenterait-elle une valeur ajoute? Questions adresses Mme Valentina Bertato et M. Bastiaan Schupp Ds le dpt de la proposition de rsolution, on s'est pos la question de savoir pourquoi l'interdiction devrait uniquement porter sur les matriaux en contact avec des denres alimentaires et non sur toutes les utilisations non essentielles de PFAS. L'un des arguments soulevs cet gard est que l'Union europenne ne permettrait pas qu'une telle interdiction gnrale des utilisations non essentielles soit rglemente au niveau national. Est-ce exact? Ou existe-t-il encore d'autres applications des PFAS que les tats membres sont autoriss restreindre eux-mmes? Un tat membre peut-il aller encore plus loin, mme si une rglementation europenne est dj d'application ou en cours de prparation? Que pense la Commission europenne de l'initiative du Danemark, des Pays-Bas, de l'Allemagne, de la Norvge et de la Sude en faveur d'une interdiction totale de la production et de l'utilisation de PFAS? Questions adresses M. Pieter Luys et Mme Els Heyvaert Quels points d'action l'administration fdrale a-t-elle identifis sur la base des conclusions de la commission d'enqute PFOS organise par le Parlement flamand? Dans son avis crit sur la proposition de rsolution l'examen, le mouvement environnemental souligne que pour faire respecter une interdiction telle que celle qui est envisage, il est important que les pouvoirs publics disposent d'une capacit suffisante en termes de laboratoires professionnels. Quels sont les moyens supplmentaires ncessaires pour rpondre ce besoin? Comment les autorits doivent-elles s'y prendre pour fournir une capacit suffisante en termes de laboratoires professionnels? Denemarken werkt op Europees niveau samen met Nederland, Duitsland, Noorwegen en Zweden aan een voorstel voor een Europees verbod op PFAS. Het voorstel richt zich op de hele groep van PFAS-stoffen om vervanging van de ene PFAS-stof door een andere te voorkomen. Op welke manier zou de eventuele steun van Belgi kunnen bijdragen aan de verwezenlijking van dit initiatief? Belgi bepleit immers sinds 2019 in essentie hetzelfde op Europees niveau. Zou het een meerwaarde zijn mocht Belgi het initiatief van de hogervermelde landen mee ondertekenen? Vragen aan mevrouw Valentina Bertato en de heer Bastiaan Schupp Van bij de indiening van dit voorstel van resolutie vraagt men zich af waarom men enkel voedselcontactmaterialen en niet alle niet-essentieel gebruik van PFAS zou willen bannen. Een argument is dat de Europese Unie niet zou toelaten om zo'n algemene ban op nietessentieel gebruik nationaal te regelen. Klopt dat? Of zij er nog andere toepassingen van PFAS die de lidstaten zelf aan banden mogen leggen? Mag een lidstaat nog verder gaan, ook als er Europese regelgeving bestaat of nog in de maak is? Hoe staat de Europese Commissie tegenover het initiatief van Denemarken, Nederland, Duitsland, Noorwegen en Zweden voor een algeheel verbod op de productie en het gebruik van PFAS? Vragen aan de heer Pieter Luys en mevrouw Els Heyvaert Welke lering worden getrokken op het niveau van de federale administratie uit de conclusies van de PFOSonderzoekscommissie in het Vlaams parlement? In het schriftelijke advies van de milieubeweging over dit voorstel van resolutie staat dat het belangrijk is dat de overheid over voldoende professionele labocapaciteit beschikt om de ban te handhaven die in deze resolutie wordt voorgesteld. In welke extra middelen zou moeten worden voorzien om aan die noodzaak te beantwoorden? Hoe kan het best voldoende professionele labocapaciteit vanuit de overheid worden ingezet? CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 20 DOC 55 2260/000 Questions adresses Mme Tinne Cattoor et M. Wim Geeraerts Quel est le nombre d'tudes lances dans le monde conomique pour trouver des alternatives certifies cologiques et non toxiques aux PFAS? Quel est l'tat d'avancement de ces recherches? Pourquoi les entreprises sont-elles tellement attaches au groupe des PFAS, malgr l'accumulation de preuves scientifiques sur les risques sanitaires et environnementaux que prsente l'ensemble de ce groupe de produits chimiques? Pourquoi continuer chercher de nouveaux composs PFAS alors qu'il s'avre chaque fois que ceux-ci ne constituent pas une alternative durable? Pourquoi le monde conomique prend-il si peu de prcautions pour viter les dgts sanitaires et environnementaux rsultant des produits chimiques et pourquoi s'obstine-t-il utiliser des substances nocives jusqu' ce que les responsables politiques les interdisent? Questions adresses M. Jean-Luc Wietor Le Bond Beter Leefmilieu plaide pour une interdiction gnrale de la production de PFAS au niveau flamand. Pourrait-on galement envisager une interdiction gnrale de l'utilisation non essentielle de PFAS via les normes de produits au niveau fdral? La proposition de rsolution l'examen prvoit un seuil de 20 microgrammes par gramme, tout comme la lgislation danoise. Or, le Centre d'expertise nerlandais sur les PFAS (Nederlands Expertisecentrum PFAS) estime dans son avis crit que ce seuil devrait tre de 20 microgrammes par kilogramme. Quel seuil le Bureau europen de l'environnement juge-t-il acceptable? Cette proposition de rsolution concerne spcifiquement les matriaux en contact avec des denres alimentaires. Ne s'indiquerait-il pas, en plus de rglementer les substances qui peuvent tre utilises dans ces matriaux, de considrer la question de faon plus globale afin de ne pas se contenter de solutions court terme? Quel est le point de vue du Bureau europen de l'environnement sur les emballages alimentaires dans le contexte de la rduction des dchets et de la mise en place d'une conomie circulaire durable? La proposition de rsolution l'examen mentionne spcifiquement la vaisselle jetable, c'est--dire les assiettes en carton et les couverts en bois qui sont, par dfinition, destins un usage unique. Quelle place reste-t-il encore d'aprs le Bureau europen de l'environnement pour la vaisselle jetable dans une socit durable? Vragen aan mevrouw Tinne Cattoor en de heer Wim Geeraerts Hoeveel onderzoek wordt er gedaan in het bedrijfsleven naar bewezen niet-toxische en ecologisch verantwoorde alternatieven voor PFAS? Hoever staat dat onderzoek? Waarom houdt het bedrijfsleven zo sterk vast aan de PFAS-groep, hoewel het wetenschappelijk bewijs over de gezondheids- en leefmilieurisico's van die hele groep chemische stoffen zich opstapelt? Waarom steeds op zoek gaan naar nieuwe PFAS-verbindingen als keer op keer blijkt dat het geen duurzaam alternatief is? Waarom wil het bedrijfsleven zo weinig voorzorgen nemen tegen gezondheids- en milieuschade door chemische stoffen en wil het doorgaan met het gebruik van schadelijke stoffen tot de politiek het verbiedt? Vragen aan de heer Jean-Luc Wietor De Bond Beter Leefmilieu bepleit een algemeen productieverbod van PFAS op Vlaams niveau. Kan die eis ook vertaald worden in een algemeen verbod van het niet-essentieel gebruik van PFAS via de productnormen op federaal niveau? In deze resolutie wordt een grenswaarde vooropgesteld van 20 microgram per gram zoals in de Deense wetgeving, maar het Nederlands Expertisecentrum PFAS heeft in zijn schriftelijk advies erop gewezen dat het 20 microgram per kilogram zou moeten zijn. Wat is de positie van het Europees Milieubureau inzake een aanvaardbare grenswaarde? Dit voorstel van resolutie gaat nu specifiek over voedingscontactmaterialen. Los van het reguleren van de stoffen die daarin mogen gebruikt worden, zou het niet relevant zijn ook naar het grotere plaatje te kijken om niet met kortetermijnoplossingen aan te zetten? Wat is de visie van het Europees Milieubureau op voedingsverpakkingen in het kader van afvalbeperking en een duurzame circulaire economie? Dit voorstel van resolutie vernoemt ook specifiek wegwerpvaatwerk, dus kartonnen bordjes en houten bestek dat per definitie voor eenmalig gebruik bestemd is. Welke plaats is er volgens het Europees Milieubureau nog voor wegwerpvaatwerk in een duurzame samenleving? CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 21 M. Christian Leysen (Open Vld) constate qu'il ressort de cette audition et des avis crits reus prcdemment qu'un certain nombre d'organisations accueille favorablement cette proposition de rsolution, mais qu'il y a aussi des interrogations sur la plus-value de rgler la question des PFAS au niveau national, plutt qu'au niveau europen. Vu l'actualit en Rgion flamande, le sujet de PFAS restera l'ordre du jour. Il y a d'ailleurs un consensus sur le fait que des mesures doivent tre prises, telles que l'initiative europenne de n'autoriser les PFAS que pour les usages essentiels. La question de la dfinition exacte de ces usages essentiels doit encore tre clarifie. La Belgique soutient cette initiative europenne, tout comme l'Allemagne, le Danemark, les Pays-Bas et la Sude. L'intervenant rappelle que la Commission d'enqute du Parlement flamand sur les PFAS dfend une sortie progressive des PFAS et a suggr de suivre l'exemple nerlandais en ce qui concerne les emballages alimentaires. Il se rfre galement la restrictions roadmap europenne, dont il ressort qu'il existe des points de vue divergents de la part de l'industrie et des mouvements environnementaux. Il s'interroge sur les risques, pour les producteurs, de devoir faire face des rglementations nationales divergentes, alors que le march de production est europen, voire international. Qu'en sera-t-il de la circulation et du contrle des produits? L'orateur demande Mme Holm quel a t l'impact de la rglementation au Danemark? Est-ce que cette rglementation a promu un changement de comportement de l'industrie, par exemple en matire de recherches? Cette rglementation a-t-elle incit les industriels traiter la question des PFAS un niveau europen? Concernant la dfinition des usages essentiels, quels usages doivent tre considrs comme essentiels? L'usage dans les emballages alimentaires en fait-il partie? Cet usage n'est-il pas un des principaux usages proccupants? M. Leysen met en garde contre un monde o on voudrait tout rglementer par des interdictions. Un des risques inhrents cette tendance est que, au moment de l'interdiction, l'on ne sait gnralement pas si les substituts sont plus ou moins dangereux que le produit qui a t interdit. L'orateur souligne en outre qu'une bonne rglementation doit se concentrer sur ce qui est essentiel et doit aussi pouvoir tre mise en oeuvre de manire raliste. C'est pourquoi, il est favorable la seconde partie de la proposition de rsolution qui concerne la rglementation De heer Christian Leysen (Open Vld) stelt vast dat uit deze hoorzitting en uit de eerder ontvangen schriftelijke adviezen blijkt dat een aantal organisaties positief staan tegenover dit voorstel van resolutie, maar dat er ook vraagtekens worden geplaatst bij de meerwaarde om het PFAS-vraagstuk op nationaal in plaats van op Europees niveau te regelen. Gelet op wat er gaande is in het Vlaams Gewest, zal PFAS op de agenda blijven staan. Men is het er overigens over eens dat maatregelen moeten worden genomen, zoals het Europese initiatief om PFAS alleen voor essentile toepassingen toe te staan. Wat dan precies onder dat essentile gebruik moet worden verstaan, moet nog worden verduidelijkt. Belgi steunt dit Europese initiatief, net als Duitsland, Denemarken, Nederland en Zweden. De spreker wijst erop dat de onderzoekscommissie PFAS-PFOS van het Vlaams Parlement een geleidelijke PFAS-uitfasering voorstaat en heeft voorgesteld het Nederlandse voorbeeld te volgen wat de voedingsverpakkingen betreft. De spreker verwijst ook naar de Europese restrictions roadmap, waaruit blijkt dat de industrie en de milieubewegingen er uiteenlopende standpunten op nahouden. Hij vraagt zich af of de producenten niet het risico lopen met uiteenlopende nationale regelgevingen te maken te krijgen, terwijl de productiemarkt Europees of zelfs internationaal is. Quid met het vrij verkeer van goederen en met de controle van de producten? De spreker vraagt mevrouw Holm naar de gevolgen van de regelgeving in Denemarken. Heeft die regelgeving een gedragsverandering van de industrie in gang gezet, bijvoorbeeld op het gebied van onderzoek? Heeft die regelgeving de producenten ertoe aangezet het PFASvraagstuk op Europees niveau aan te pakken? Wat wordt begrepen onder de definitie "essentieel gebruik"? Valt het gebruik in voedingsverpakkingen daaronder? Is net dat gebruik niet een van de zaken die het meeste zorgen baren? De heer Leysen waarschuwt voor een wereld waarin men alles zou beogen te regelen door zaken te verbieden. Dat streven houdt onder meer het risico in dat men ten tijde van het verbod doorgaans niet weet of de vervangmiddelen gevaarlijker of minder gevaarlijk zijn dan hetgeen werd verboden. Voorts benadrukt de spreker dat een goede regelgeving zich moet richten op wat essentieel is en ook realistisch haalbaar moet zijn. Daarom is hij voorstander van het tweede deel van het voorstel van resolutie, betreffende de regelgeving op Europees niveau. Voor de producenten CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 22 DOC 55 2260/000 au niveau europen. Pour les producteurs, une rglementation uniforme au niveau europen sera beaucoup plus facile appliquer, ce qui conduira des rsultats meilleurs et plus rapides. 2.Rponses des invits Mme Mette Holm (Danish Veterinary and Food Administration) rpond tout d'abord aux questions relatives l'impact de la rglementation danoise et de la reconnaissance mutuelle sur les producteurs d'emballages alimentaires en papier et en carton. Elle signale cet gard que le Danemark ne compte pas de producteur de papier brut. Tout le papier est donc import et est donc, le cas chant, dj trait avec des PFAS. Concrtement, l'interdiction est bien respecte. C'est d au fait que les grossistes, les transformateurs et les utilisateurs danois d'emballages en papier et en carton demandent leurs fournisseurs de leur livrer du papier sans PFAS. Par ailleurs, il n'y a eu jusqu' prsent aucun jugement, ni mme une plainte de la part de personnes exigeant de pouvoir vendre des emballages en papier et en carton contenant des PFAS sur le march danois, sur la base de la reconnaissance mutuelle. L'intervenante rpond ensuite M. Senesael que l'interdiction l'chelon national danois a toujours t vue comme une mesure temporaire, prise en raison du fait qu'on ne pouvait pas attendre l'laboration d'une solution commune au niveau europen. Si une rglementation commune tait adopte au niveau de l'Union europenne, l'interdiction nationale danoise serait donc retire et remplace par la rglementation valable l'chelle de l'Union europenne. Concernant le respect de l'interdiction, il y a, au Danemark, un systme de contrle approfondi des emballages alimentaires. Tous les producteurs sont enregistrs et des visites d'inspection des autorits ont lieu au cours desquels tous les emballages alimentaires sont contrls. Il s'agit principalement d'un contrle documentaire (dclaration de conformit et pices justificatives). Tout producteur doit donc pouvoir dmontrer que les emballages alimentaires dont il est responsable ne contiennent pas de PFAS. Il peut le faire au moyen d'une dclaration de son fournisseur et de rsultats d'analyses en laboratoire. En outre, des chantillons sont parfois prlevs et analyss afin de vrifier qu'ils ne contiennent pas un PFAS spcifique. Ces analyse sont donc partielles d'autant plus qu'elles ne concernent qu'une nombre limit d'chantillons. Mais, sur la base de ces analyses partielles effectues aprs la mise en place de l'interdiction au niveau national, il semble que la quantit de PFAS contenue dans les emballages alimentaires en papier et en carton ait diminue. zal een eenvormige regelgeving op Europees niveau veel makkelijker toe te passen zijn, wat tot betere en snellere resultaten zal leiden. 2.Antwoorden van de gastsprekers Mevrouw Mette Holm (Danish Veterinary and Food Administration) beantwoordt eerst de vragen over de gevolgen van de Deense regelgeving en van de wederzijdse erkenning voor de producenten van papieren en kartonnen voedingsverpakkingen. Ze wijst erop dat in Denemarken geen producent van papiermassa is gevestigd. Al het papier wordt dus gemporteerd en wordt derhalve, in voorkomend geval, al met PFAS behandeld. Inconcreto wordt het verbod goed nageleefd. Dat komt doordat de Deense groothandelaars, verwerkers en gebruikers van papieren en kartonnen verpakkingen hun leveranciers verzoeken PFAS-vrij papier aan te leveren. Voorts is er tot dusver nog geen rechterlijke uitspraak geweest inzake vorderingen om op de Deense markt papieren en kartonnen verpakkingen met PFAS te mogen verkopen op basis van de wederzijdse erkenning; er werd zelfs nog niet eens een klacht ter zake ingediend. Vervolgens antwoordt de spreekster de heer Senesael dat het verbod op Deens nationaal niveau altijd als een tijdelijke maatregel werd beschouwd, omdat men niet kon wachten tot op Europees niveau een gemeenschappelijke oplossing werd uitgewerkt. Mocht op EU-niveau een gemeenschappelijke regeling worden goedgekeurd, dan zal het Deense nationale verbod worden ingetrokken en zal het worden vervangen door de op EU-niveau geldende regelgeving. Inzake de naleving van het verbod wijst de spreekster erop dat Denemarken over een fijnmazig controlesysteem op de voedingsverpakkingen beschikt. Alle producenten worden geregistreerd; de overheidsinstanties voeren inspecties uit, waarbij alle voedingsverpakkingen worden gecontroleerd. Daarbij worden vooral documenten gecontroleerd (conformiteitsverklaring en bewijsstukken). Elke producent moet dus kunnen aantonen dat de voedingsverpakkingen waarvoor hij verantwoordelijk is, geen PFAS bevatten. Dat kan hij doen aan de hand van een verklaring van zijn leverancier en de resultaten van laboratoriumonderzoeken. Daarnaast worden soms monsters genomen en onderzocht, om na te gaan of ze geen specifieke PFAS bevatten. Het betreft dus een partieel onderzoek, temeer daar slechts een beperkt aantal monsters wordt genomen. Op basis van die partile analyses die werden uitgevoerd na de invoering van het verbod op nationaal niveau, blijkt echter dat de hoeveelheid PFAS in papieren en kartonnen voedingsverpakkingen is afgenomen. CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 23 Concernant la question des substituts, Mme Holm souligne d'abord que l'interdiction danoise porte sur l'ensemble des PFAS, prcisment afin d'viter qu'un PFAS ne soit remplac par un autre PFAS, moins connu mais qui prsenterait les mmes risques sanitaires pour les consommateurs. Elle n'a pas de connaissances sur les produits concrets utiliss pour remplacer les PFAS. D'aprs les fournisseurs, producteurs et commerants, il s'agit soit d'un traitement de surface base de cire naturelle, soit d'une fine couche de plastique, soit d'une autre manire de produire le papier ou le carton (par exemple, un papier plus dense ne ncessitant plus de traitement de surface pour rsister aux graisses). L'intervenante revient ensuite sur la question de Mme Creemers propos de la manire dont tout le monde a pu tre impliqu dans la dcision d'interdiction et sur les arguments utiliss cette fin. Elle souligne que le processus a t trs transparent depuis le dbut. Suite des avertissements scientifiques, la volont de changer les pratiques a t clairement exprime. Ds 2015-2016, soit au dbut du processus, un des principaux dtaillants danois a dcid, sur une base volontaire, de bannir les PFAS de tous ses produits, et ce avant mme l'introduction de l'interdiction. Il ont donc retir du commerce tous les sachets de pop-corn mettre au four micro-ondes, car il est impossible de les produire sans PFAS. Mais, cela a gnr une publicit gratuite positive pour le dtaillant en question. L'oratrice revient galement que le second volet de l'interdiction danoise, lequel prvoit la prsence d'une barrire fonctionnelle en cas de prsence de PFAS dans l'emballage afin d'viter toute migration des PFAS vers l'aliment. L'absence d'une telle possibilit signifierait que tout le papier ou le carton recycl devrait tre interdit. La question s'est pose de savoir si on voulait une conomie circulaire qui recycle le plus de papier et de carton possible ou si c'tait l'absence de PFAS qui importait le plus. Le dispositif de la barrire fonctionnelle permet d'autoriser l'utilisation de papier et de carton recycl contenant des rsidus de PFAS, sans que ces PFAS migrent vers la nourriture. Mme Valentina Bertato (Commission europenne Direction gnrale Environnement) revient tout d'abord sur la question de la dfinition des usages essentiels. Le processus de dfinition est en cours. Il s'agit d'une des actions de la stratgie de l'Union europenne pour la durabilit dans le domaine des produits chimiques. Dans cette stratgie, il existe une dfinition gnrale issue du protocole de Montral. Cette dfinition stipule Wat de vervangmiddelen betreft, benadrukt mevrouw Holm in de eerste plaats dat het Deense verbod op alle PFAS-stoffen slaat, net om te voorkomen dat een PFAS zou worden vervangen door een andere PFAS die weliswaar minder bekend is, maar die voor de consument dezelfde gezondheidsrisico's zou inhouden. Zij heeft geen kennis van de producten die concreet als PFASvervanger gebruikt worden. Volgens de leveranciers, producenten en handelaars gaat het om ofwel een oppervlaktebehandeling op basis van natuurlijke was, ofwel een dunne plastic laag, ofwel een andere manier om papier of karton te produceren (bijvoorbeeld papier met een grotere dichtheid dat geen oppervlaktebehandeling meer nodig heeft om tegen vetten bestand te zijn). Vervolgens haakt de spreekster in op de vraag van mevrouw Creemers over de wijze waarop iedereen bij de verbodsbeslissing kon worden betrokken, en over de daartoe gehanteerde argumenten. Zij benadrukt dat het proces van meet af aan volstrekt transparant was. Naar aanleiding van waarschuwingen uit de wetenschap werd duidelijk uiting gegeven aan de bereidheid om andere praktijken te hanteren. Al in 2015-2016, toen het proces zich op gang trok, nam een van de grootste Deense kleinhandelaars zelf het initiatief om PFAS uit al zijn producten te bannen, nog voordat het verbod was ingevoerd. Alle popcornzakjes die voor bereiding in de magnetron bestemd waren, heeft hij dus uit het aanbod gehaald, omdat het nu eenmaal onmogelijk is die zonder PFAS te produceren. Die ingreep heeft de betrokken kleinhandelaar evenwel gratis positieve reclame opgeleverd. Voorts herinnert de spreekster nogmaals aan het tweede onderdeel van het Deense verbod, ingevolge waarvan bij aanwezigheid van PFAS in de verpakking een functionele beschermlaag moet worden aangebracht opdat PFAS niet in contact met het voedsel kan komen. Mocht een dergelijke mogelijkheid er niet zijn, dan zou al het gerecycled papier of karton verboden moeten worden. De hamvraag was wat het zwaarste doorwoog: een circulaire economie die zoveel mogelijk papier en karton recyclet, dan wel de afwezigheid van PFAS. Dankzij de opgelegde functionele beschermlaag kan het gebruik van gerecycled papier en karton met PFAS-residuen worden toegestaan, zonder dat die PFAS overgaan op het voedsel. Mevrouw Valentina Bertato (Europese Commissie - Directoraat-Generaal Milieu) komt vooreerst terug op het definiren van wat essentieel gebruik is. Dat definitieproces loopt. Het betreft een van de acties van de EU-strategie voor duurzaamheid op het vlak van de chemische producten. Binnen die strategie bestaat een algemene definitie die ontleend is aan het protocol van Montreal. Die definitie houdt in dat de schadelijkste CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 24 DOC 55 2260/000 que les produits chimiques les plus nocifs ne peuvent tre utiliss que lorsque leur usage est essentiel pour la sant et la scurit ou d'un intrt crucial pour la socit. Au niveau de la Commission europenne, on examine actuellement les cadres juridiques existants afin de voir quelles dispositions existantes pourraient tre reprises. Sur cette base, des critres seront proposs. Dans ce contexte, on travaille avec plusieurs parties prenantes. En ce qui concerne le calendrier, cette premire tape devrait tre finalise aux mois de juinjuillet 2022. Il y aura ensuite une discussion interne au sein de la Commission europenne avant de dterminer les critres d'usage essentiel. Ces derniers devraient donc tre disponibles pour la fin 2022. Ces critres ne s'appliqueront pas uniquement la rglementation REACH, mais aussi d'autres rglementations relatives aux produits chimiques en prparation. Le dossier des restrictions PFAS port par les 5 pays cits devrait tre introduit auprs de la commission technique pour janvier 2023. Il ne pourra donc pas encore tenir compte des critres d'usage essentiel qui auront t fixs par la Commission europenne. Mais, a ne signifie pas que ce dossier ne fera pas appel ce concept d'usage essentiel, vu qu'il existe dj, dans le cadre de la rglementation REACH, des instruments pour limiter un usage considr comme non essentiel. Il y a donc une apprciation socio-conomique o les avantages et les inconvnients de chaque substance sont examins. Les autorits publiques pourraient donc dj s'en servir pour restreindre de manire limite ou non l'utilisation de PFAS. Le fait que les critres d'usage essentiel ne soient pas encore disponibles ne devrait donc pas poser de problme important. Vu que le dossier des restrictions PFAS sera introduit dbut 2023 et devra tre discut dans les diffrentes commissions techniques, ce n'est qu'en 2024 que la Commission europenne recevra un avis. Ds rception de cet avis, la lgislation pourra tre labore en concertation avec les tats membres, avant de la soumettre au Parlement et au Conseil. Cela prend gnralement un an, voire plus lorsqu'il s'agit d'un dossier politiquement sensible comme celui-ci. Il ne faut donc pas s'attendre des restrictions au niveau europen avant 2025, sachant qu'il y aura sans doute aussi des dispositions transitoires. Dans l'intervalle, des restrictions au niveau national peuvent donc tre mises en place, d'autant plus qu'il s'agit d'emballages alimentaires. Mme dans le cadre de la rglementation REACH, il est possible d'instaurer des restrictions nationales qui n'existent pas au niveau europen. Mais, il faut notifier ces restrictions auprs de la Commission europenne. Et, le jour o une rglementation europenne voit le jour, les tats membres devront adapter leur lgislation. La question de la mise chemische producten alleen mogen worden gebruikt wanneer zulks essentieel is voor de gezondheid en de veiligheid, of wanneer ze een cruciaal maatschappelijk belang hebben. De Europese Commissie neemt thans de bestaande rechtskaders onder de loep om te bekijken welke bestaande bepalingen overgenomen zouden kunnen worden. Op basis daarvan zullen criteria worden voorgesteld. Daartoe wordt met meerdere stakeholders samengewerkt. Wat het tijdpad betreft, zou deze eerste fase in juni-juli 2022 afgerond moeten zijn. Vervolgens zal de Europese Commissie zich intern beraden alvorens de criteria voor essentieel gebruik vast te leggen. Tegen eind 2022 zouden die criteria dus beschikbaar moeten zijn. Die criteria zullen niet alleen op de REACH-verordening van toepassing zijn, maar ook op andere regelgevingen inzake chemische producten die eraan komen. Het dossier van de PFAS-restricties waarvoor de vijf genoemde landen het initiatief hebben genomen, zou tegen januari 2023 bij de technische commissie moeten zijn ingediend. Onvermijdelijk kan daarbij nog geen rekening worden gehouden met de criteria voor essentieel gebruik die de Europese Commissie tegen dan zal hebben vastgelegd. Dat betekent echter niet dat dit dossier helemaal aan de notie van essentieel gebruik voorbij zal gaan. In het raam van de REACH-verordening bestaan er immers al instrumenten om als niet-essentieel aangemerkt gebruik in te perken. Er vindt dus een sociaaleconomische afweging plaats, waarbij de voor- en nadelen van elke stof tegen het licht worden gehouden. Overheden kunnen daar alvast op terugvallen om het gebruik van PFAS aan banden te leggen, al dan niet met beperkingen. Dat de criteria voor essentieel gebruik nog niet beschikbaar zijn, zou dus geen groot probleem mogen zijn. Aangezien het dossier van de PFAS-restricties begin 2023 wordt ingediend en in de verschillende technische commissies zal moeten worden besproken, zal de Europese Commissie pas in 2024 een advies ontvangen. Zodra dat advies ontvangen is, zal in samenwerking met de lidstaten de regelgeving kunnen worden uitgewerkt, waarna die aan het Parlement en de Raad zal kunnen worden voorgelegd. Voor een politiek heikel dossier als dit neemt een en ander doorgaans minstens een jaar in beslag. Restricties op Europees niveau hoeven dus niet te worden verwacht vr 2025, temeer omdat er wellicht ook nog overgangsbepalingen zullen zijn. Intussen kunnen op nationaal niveau wel beperkingen worden ingevoerd, niet het minst omdat het om voedselverpakkingen gaat. Zelfs in het raam van de REACH-verordening kunnen de lidstaten restricties opleggen waarvoor geen Europese tegenhanger bestaat. Die restricties dienen wel ter kennis te worden gebracht van de Europese Commissie. En zodra een Europese regelgeving het licht ziet, dienen de lidstaten hun wetgeving eventueel bij te sturen. De CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 25 en place de restrictions au niveau national dpend donc du calendrier souhait par le pays concern. En ce qui concerne la position de la Commission europenne au sujet du dossier des restrictions PFAS port par les 5 pays cits, il est clair que cette initiative rpond aux mmes objectifs que la stratgie de l'Union europenne pour la durabilit dans le domaine des produits chimiques. C'est donc une bonne chose. Du ct de la Commission europenne, le processus de restriction pour la mousse anti-incendie a aussi t lanc. Tout cela devrait faciliter les discussions au sein des comits techniques dans le cadre de l'examen d'une restriction gnrale. Mme Els Heyvaert, experte en scurit alimentaire la DG Animaux, Vgtaux et Alimentation du SPF Sant publique, Scurit de la chane alimentaire et Environnement, apporte les rponses suivantes aux questions sur les matriaux en contact avec les aliments. Arrt royal du 11mai 1992 - liste positive L'observation formule par certains membres de la commission selon laquelle il s'agit en l'espce d'une vieille lgislation est correcte. Par consquent, la liste positive est galement dpasse. C'est la raison pour laquelle le SPF Sant publique estime que l'laboration d'une lgislation europenne est si importante. Il est trs difficile de tenir jour des listes positives l'chelon national. C'est vrai non seulement pour la Belgique mais galement pour d'autres tats membres de l'UE. Les administrations nationales n'ont pas la capacit d'valuer toutes les substances chaque anne. Mme l'EFSA ne dispose que d'une capacit limite pour valuer quelques substances par an. Aujourd'hui, on observe toutefois un mouvement de rattrapage important au niveau europen pour ce qui concerne les matriaux synthtiques susceptibles d'entrer en contact avec des denres alimentaires, pour lesquels une longue liste positive a t tablie. Certaines de ces substances sont actuellement en cours de rvaluation, en particulier celles dont on estime qu'elles posent le plus de risques. On note par ailleurs une volont, dans la perspective des prochaines ngociations sur l'laboration d'une nouvelle lgislation sur les matriaux qui entrent en contact avec les aliments, d'tablir davantage de liens avec la lgislation REACH. Il sera ainsi plus facile d'valuer certaines substances, car les tudes pourront tre partages des fins d'valuation. En Belgique, c'est le Conseil suprieur de la sant qui doit valuer les substances figurant sur les listes positives. Pour un dossier complexe comme celui des PFAS, le temps ncessaire une telle valuation est de invoering van restricties op nationaal niveau hangt dus af van het tijdpad dat het land in kwestie voor ogen heeft. Aangaande het standpunt van de Europese Commissie over het dossier van de PFAS-restricties op initiatief van de vijf genoemde landen, is het duidelijk dat het dezelfde doelen dient als de EU-strategie voor duurzaamheid op het vlak van de chemische producten. Dat is dus een goede zaak. Daarnaast heeft de Europese Commissie het restrictieproces voor brandwerend schuim opgestart. De besprekingen in de technische comits in het kader van een algemene restrictie zouden daardoor vlotter moeten verlopen. Mevrouw Els Heyvaert, experte voedselveiligheid van de DG Dier, Plant en Voeding, van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, antwoordt als volgt op de vragen met betrekking tot voedselcontactmaterialen. Koninklijk besluit van 11mei 1992 - positieve lijst De opmerking van sommige commissieleden dat het in casu een oude wetgeving betreft, is juist. Dit heeft ook tot gevolg dat de positieve lijst verouderd is. Om die reden is de FOD Volksgezondheid van oordeel dat de totstandkoming van een Europese wetgeving zo belangrijk is. Het is zeer moeilijk op nationaal niveau positieve lijsten up to date te houden. Dit is niet alleen zo voor Belgi, maar ook voor andere EU-lidstaten. De nationale administraties hebben niet de mogelijkheid elk jaar alle substanties te evalueren. Zelfs EFSA heeft een beperkte capaciteit om enkele substanties per jaar te evalueren. Men kan op dit ogenblik op Europees niveau wel een belangrijk inhaalmanoeuvre vaststellen voor de contactmaterialen uit kunststof. Er werd een grote positieve lijst opgesteld. Momenteel worden bepaalde substanties opnieuw gevalueerd of wordt bekeken welke substanties het meest risicovol zijn, om ze vervolgens opnieuw te evalueren. Tevens wordt vastgesteld dat bij de op te starten onderhandelingen voor de opmaak van een nieuwe wetgeving met betrekking tot contactmaterialen, er meer linken zullen worden gelegd met de REACH-regelgeving. Dit maakt het makkelijker om bepaalde substanties te evalueren, omdat studies zullen kunnen worden gedeeld voor de evaluatie. In Belgi moet de Hoge Gezondheidsraad de substanties op de positieve lijsten evalueren. Voor een complex dossier, zoals het PFAS-dossier, duurt een dergelijke evaluatie meer dan een jaar. Voor minder CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 26 DOC 55 2260/000 plus d'un an. Pour des substances moins complexes, une valuation par le Conseil suprieur de la sant prend de six mois un an en moyenne. Le SPF Sant publique essaie de cooprer le plus possible avec ses partenaires au niveau de l'UE et du Conseil de l'Europe. Cette approche permet de faire merger une vision commune partage par diffrents pays et de rduire le nombre de problmes causs par les obstacles au march intrieur europen. Pour le papier et le carton, le travail s'effectue surtout au niveau du Conseil de l'Europe. L'anne passe, une rsolution sur le papier et le carton a t labore au sein de ce forum. Elle est base sur une liste ngative, dans laquelle sont numrs certains contaminants ou certaines substances qui ne peuvent pas tre utilises ou ne peuvent avoir qu'une capacit de migration limite. Les PFAS y sont mentionns, mais comme il n'y avait pas de consensus au sein du Conseil de l'Europe, cette liste ngative est encore en discussion. Si, terme, la situation n'volue pas au niveau europen, le SPF Sant publique a l'intention de transposer ces textes de soft law du Conseil de l'Europe dans notre lgislation nationale. Champ d'application Le champ d'application de la proposition de rsolution se limite aux matriaux d'emballage. la question de savoir si les poles antiadhsives et les emballages en plastique ne devraient pas tre galement ajouts la liste, Mme Heyvaert rpond que les plastiques sont rglements au niveau europen et ne peuvent donc faire l'objet d'une rglementation belge. Pour les poles antiadhsives, il existe un arrt royal de 2016 concernant les vernis. Cet arrt royal ne contient pas de liste positive spcifique mais renvoie la liste positive des matires plastiques. Les valuations de l'EFSA et d'autres organismes, tels que le Bundesinstitut fr Risicobewertung (BfR) en Allemagne, le Rijksinstituut voor Volksgezondheid (RIVM) aux Pays-Bas, et l'Agence nationale de scurit sanitaire de l'alimentation, de l'environnement et du travail (ANSES) en France, peuvent galement tre utilises, de mme que les analyses d'autres tats membres de l'UE. La diffrence entre les poles antiadhsives et les emballages alimentaires en papier et en carton rside dans la migration des PFAS: celle-ci est probablement beaucoup plus faible dans les poles antiadhsives que dans les emballages alimentaires en papier et en carton. Cela est d au caractre inerte de ces poles, qui peuvent donc supporter des tempratures trs leves. Ncessit de mener des tudes plus approfondies? En rponse cette question, Mme Heyvaert indique qu'il existe actuellement une tude belge sur l'exposition complexe substanties duurt een evaluatie door de Hoge Gezondheidsraad gemiddeld zes maanden tot een jaar. De FOD Volksgezondheid probeert zoveel mogelijk samen te werken op EU-niveau en op het niveau van de Raad van Europa. Op die manier komen verschillende landen tot een gemeenschappelijke visie en rijzen er minder problemen met de interne marktbarrire in de EU. Voor papier en karton is er vooral gewerkt op het niveau van de Raad van Europa. Vorig jaar werd in dat gremium een resolutie "papier en karton" gepubliceerd. Hierbij wordt gewerkt met een negatieve lijst, waarbij bepaalde contaminanten of bepaalde substanties worden vermeld die niet mogen worden gebruikt, of die slechts een bepaalde migratielimiet mogen hebben. De PFAS worden vermeld, maar omdat er geen consensus was binnen de Raad van Europa, staat deze negatieve lijst nog ter discussie. De FOD Volksgezondheid heeft op termijn de intentie, indien er geen verdere evolutie zou zijn op Europees niveau, deze soft-law-teksten van de Raad van Europa om te zetten in nationale wetgeving. Scope De scope van het voorstel van resolutie betreft de verpakkingsmaterialen. Op de vraag of antikleefpannen en kunststofverpakkingen ook niet aan de lijst moeten worden toegevoegd, antwoordt mevrouw Heyvaert dat kunststoffen worden gereglementeerd op Europees niveau en dus niet in een Belgische regelgeving kunnen worden vervat. Voor antikleefpannen is er een koninklijk besluit van 2016 van kracht dat betrekking heeft op vernissen. In dit koninklijk besluit is geen positieve lijst opgenomen, maar wordt wel verwezen naar de positieve lijst van de kunststoffen. De evaluaties door EFSA en andere instanties, zoals het Duitse Bundesinstitut fr Risikobewertung (BfR), het Nederlandse Rijksinstituut voor Volksgezondheid (RIVM), en het Franse Agence nationale de scurit sanitaire de l'alimentation, de l'environnement et du travail (ANSES), kunnen ook worden gebruikt, alsook de analyses van andere EU-lidstaten. Het verschil tussen de antikleefpannen en de papieren en kartonnen voedselverpakkingen, is de migratie van PFAS: deze ligt bij de antikleefpannen vermoedelijk veel lager dan bij de papieren en kartonnen voedselverpakkingen. Dit komt door de inertheid van deze pannen, waardoor deze hele hoge temperaturen aankunnen. Nood aan meer onderzoek? Op deze vraag antwoordt mevrouw Heyvaert dat er op dit moment een Belgische studie loopt met betrekking CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 27 aux PFAS (projet FLUOREX). Ce projet, men par Sciensano, vise dterminer si l'exposition de fond de la population belge aux PFAS via les aliments et l'eau en bouteille dpasse la valeur nouvellement propose par l'EFSA, c'est--dire 4,4 ng par kilo de poids corporel par semaine. Cette tude, qui en est sa deuxime anne, examine galement l'impact des matriaux, notamment le papier et le carton, les vernis, les silicones et le caoutchouc et les matriaux en contact avec les aliments sur l'exposition de la population belge aux PFAS. Cette tude comprend galement une partie analytique. C'est ainsi que l'exemple de la dcision du Danemark concernant les emballages en papier et en carton sera valu dans le cadre de l'tude. L'tude vise en outre mettre des mthodes au point et les valider. la question de savoir quelles sont les ressources ncessaires en termes de capacits de laboratoire, Mme Heyvaert rpond que cette question sera galement traite dans l'tude mentionne. Contrle de l'application des rgles En Belgique, le contrle et l'laboration des normes sont spars. Les normes sont labores par le SPF Sant publique, le contrle est effectu par l'AFSCA. La question des besoins en capacit de l'AFSCA doit tre pose cet organisme lui-mme. Question relative une approche plus gnrale des PFAS et question relative aux substitutions regrettables Mme Heyvaert rpond comme suit ces questions. Il est important d'avoir une vue d'ensemble de la problmatique et de ne pas laborer une politique pour chaque substance. Il se recommande de traiter tous les perturbateurs endocriniens de la mme manire. Ce point de vue est pris en compte dans les discussions qui ont t entames sur les matriaux en contact avec les aliments. Le SPF Sant publique soutiendra et dfendra une approche plus holistique au niveau europen. Y a-t-il plus de PFAS dans les emballages biodgradables et recyclables? Mme Heyvaert ne peut rpondre cette question, mais il est en tout cas clair que ces emballages doivent galement tre conformes aux exigences existantes concernant la migration de substances. En l'occurrence, tous les emballages sont traits de la mme manire. Combien de temps faudra-t-il pour laborer une lgislation nationale? tot het gebruik van FLUOREX. Dit project, uitgevoerd door Sciensano, voert een blootstellingsevaluatie uit om na te gaan of de achtergrondblootstelling van de Belgische bevolking aan PFAS via voedsel en flessenwater de nieuw voorgestelde EFSA-waarde van 4,4 ng/ kg lichaamsgewicht per week overschrijdt. Deze studie, die voor het tweede jaar loopt, heeft ook betrekking op de impact van materialen, waaronder papier en karton, vernissen, siliconen en rubber, materialen in contact met voeding op de blootstelling van de Belgische bevolking aan PFAS. In deze studie is ook een analytisch deel opgenomen. Zo zal het Deense voorbeeld met betrekking tot papier en karton worden gevalueerd. Tevens zullen er methodes op punt worden gesteld en gevalideerd. Op de vraag naar de vereiste middelen voor labocapaciteiten antwoordt mevrouw Heyvaert dat die ook zal worden beantwoorden in de voormelde studie. Controle en handhaving In Belgi worden controle en normering gescheiden. De normering wordt uitgewerkt door de FOD Volksgezondheid; de controle wordt uitgevoerd door het FAVV. De vraag naar de capaciteitsbehoeften bij het FAVV moet door deze instantie zelf worden beantwoord. Vraag inzake een meer algemene aanpak van PFAS en de vraag inzake de "regrettable substitutes" Op deze vragen antwoordt mevrouw Heyvaert als volgt. Het is belangrijk dat de hele problematiek met een verruimde blik wordt bekeken, en dat er geen beleid per stof of substantie zou worden uitgewerkt. Het verdient aanbeveling alle hormoonverstoorders op dezelfde manier te behandelen. Deze visie wordt meegenomen in de opgestarte discussies met betrekking tot de voedingscontactmaterialen. De FOD Volksgezondheid zal een meer holistische aanpak op Europees niveau steunen en mee bepleiten. Meer PFAS in biologisch afbreekbare en recycleerbare verpakkingen? Op deze vraag moet mevrouw Heyvaert het antwoord schuldig blijven, maar het is in elk geval duidelijk dat ook deze verpakkingen aan de reeds bestaande vereisten moeten voldoen met betrekking tot migratie van substanties. Voor deze aangelegenheid worden alle verpakkingen op dezelfde manier behandeld. Tijdsspanne voor het tot stand brengen van een nationale wetgeving? CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 28 DOC 55 2260/000 Mme Heyvaert ne peut donner de date concrte ce sujet. Elle renvoie sa rponse prcdente concernant le temps ncessaire au Conseil suprieur de la Sant pour mettre un avis. Au total, il faudrait en tout cas deux trois ans pour laborer une lgislation belge. M. Pieter Luys, attach Gestion des risques des Produits Chimiques de la DG Environnement, SPF Sant publique, Scurit de la Chane alimentaire et Environnement, rpond aux questions concernant la lgislation REACH. Tout d'abord, il ne faut pas oublier que de nombreux aspects relvent de la comptence des rgions. C'est, par exemple, le cas du (bio)monitoring. Le gouvernement fdral est plutt comptent pour l'tablissement des normes relatives aux produits, ce qui a pour consquence que le travail se fait principalement dans le cadre de la lgislation REACH. Les tats membres sont autoriss, en cas d'urgence, adopter une lgislation nationale sur certaines substances nocives. Pour ce faire, un dossier doit tre tabli, comme le font actuellement le Danemark, les Pays-Bas, la Sude et d'autres pays. Il sera trs difficile pour un petit pays comme la Belgique de constituer un tel dossier. En outre, la "clause de sauvegarde" doit tre fonde sur des preuves tangibles qu'il existe un risque d'exposition ces substances plus lev en Belgique que dans les autres tats membres de l'UE. Mais la pollution aux PFAS est plutt un problme global. Il se recommande ds lors de soutenir les actions menes au niveau de l'Union europenne dans le cadre de la lgislation REACH et de la restriction que prparent actuellement les tats membres susmentionns. Le SPF Sant publique travaille dj activement la mise en oeuvre de la restriction en question en partageant des informations avec les tats membres pionniers. Un groupe de travail des administrations fdrales et rgionales a galement t mis en place cet effet. Cela permet d'amliorer l'change d'informations. De cette faon, le SPF Sant publique contribue la proposition de restriction dans le cadre de REACH. Comme l'a soulign Mme Heyvaert, la lgislation REACH ne laisse pas beaucoup de marge de manoeuvre au lgislateur fdral. Dans ce contexte, il a dj t fait rfrence au NAPED, dans le cadre duquel plusieurs actions lies aux PFAS sont prvues. L'autorit fdrale est cependant active dans la dfense de la position belge dans le cadre des actions europennes. Depuis 2019, la position de la Belgique est que tous les PFAS doivent tre limins progressivement, l'exception des utilisations essentielles, jusqu' ce qu'une alternative soit disponible pour ces utilisations. Mevrouw Heyvaert kan hierop niet antwoorden met een concrete datum. Voorts verwijst zij naar haar eerdere antwoord met betrekking tot de termijn waarbinnen de Hoge Gezondheidsraad een advies kan verstrekken. In totaal zou het in elk geval twee tot drie jaar duren om een Belgische wetgeving tot stand te brengen. De heer Pieter Luys, attach Risicobeheersing van Chemische Producten van de DG Leefmilieu, van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, antwoordt op de vragen met betrekking tot de REACH-regelgeving. In de eerste plaats mag men niet uit het oog verliezen dat heel wat aspecten tot de bevoegdheid van de gewesten behoren. Dit is bijvoorbeeld het geval voor de (bio)monitoring. De federale overheid is veeleer bevoegd voor productnormering, wat voor gevolg heeft dat er voornamelijk gewerkt wordt in het kader van de REACH-regelgeving. Het is de lidstaten toegestaan om, om dringende redenen, nationale wetgeving uit te vaardigen ten aanzien van bepaalde schadelijke stoffen. Om dit te kunnen verwezenlijken, moet een dossier woerden opgesteld, zoals Denemarken, Nederland, Zweden en andere landen op dit ogenblik doen. Het zal voor een klein land als Belgi zeer moeilijk zijn een dergelijk dossier samen te stellen. Bovendien moet de zogenaamde "safeguard-clause" gebaseerd zijn op tastbaar bewijs dat er in Belgi een hoger risico van blootstelling aan die stoffen is dan in andere EU-lidstaten. De PFAS-verontreiniging is echter veeleer een wereldwijd probleem. Het verdient dan ook aanbeveling de acties op het niveau van de Europese Unie te steunen onder de REACH-regelgeving en onder de restrictie die nu door de hogervermelde lidstaten wordt voorbereid. De FOD Volksgezondheid werkt op dit ogenblik reeds actief mee aan het verwezenlijken van de betreffende restrictie door informatie te delen met de pionierlidstaten. Er werd daartoe ook een werkgroep van de federale administratie en de administraties van de gewesten opgericht. Dit leidt tot een betere informatie-uitwisseling. Op deze wijze draagt de FOD Volksgezondheid bij aan het REACH-restrictievoorstel. Zoals aangehaald door mevrouw Heyvaert, is er onder de REACH-wetgeving niet veel marge voor de federale wetgever om op te treden. In dit verband werd reeds verwezen naar het NAPED, waaronder verscheidene acties met betrekking tot PFAS zijn gepland. De federale overheid is wel actief om de Belgische positie te verdedigen binnen de Europese acties. Sedert 2019 is de houding van Belgi dat alle PFAS moeten worden uitgefaseerd, het essentieel gebruik uitgezonderd, totdat er voor deze gebruiken een alternatief beschikbaar is. CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 29 En tout cas, les alternatives doivent galement rpondre toutes les exigences et il doit tre vrifi qu'elles ne sont certainement pas aussi nocives ou plus nocives que les PFAS. Ce point est examin par le biais des analyses socio-conomiques dans le cadre de la lgislation REACH. En outre, des actions sont encore prvues dans le cadre de la stratgie de l'Union europenne pour la durabilit dans le domaine des produits chimiques. Cette stratgie prvoit notamment le label "safe and sustainable by design", qui signifie qu'un produit est examin avant sa mise sur le march. Au niveau belge, on peut mentionner l'initiative "Belgium builds back circular" qui s'inscrit dans le plan de relance cofinanc par l'Union europenne. Cette initiative vise dfinir les critres auxquels des produits "srs et durables" devraient satisfaire. Les PFAS sont galement viss cet gard. Mme Els Heyvaert, experte scurit alimentaire de la DG Animaux, Vgtaux et Alimentation du SPF Sant publique, Scurit de la chaine alimentaire et Environnement, aborde ensuite les points suivants. En ce qui concerne la question d'une reconnaissance rciproque, celle-ci est aujourd'hui assez souvent applique pour le papier et le carton en compltant la liste positive obsolte de l'arrt royal de 1992 par la lgislation nerlandaise et les recommandations du Bundesinstitut fr Risicobewertung allemand (BfR). Dans l'Union europenne, sept pays ont une lgislation spcifique contenant des listes positives. Les PFAS figurent sur la plupart de ces listes. Dans la lgislation nerlandaise, les PFAS mentionns dans l'avis de l'EFSA ont t retirs de la liste positive pour le papier et le carton. Par ailleurs, un type de PFAS sera maintenu sur la liste positive car une valuation de l'organe d'valuation des risques est galement ncessaire pour pouvoir retirer ces substances de la liste. Ces substances seront retires de la liste avant l't ou au cours du second semestre de cette anne. Mme Tinne Cattoor, essenscia, rpond comme suit. Mme Cattoor rpond aux questions concernant la qualit des alternatives aux PFAS que les connaissances ce sujet progressent chaque jour davantage. Il convient en outre d'examiner la fonctionnalit des produits concerns. L'objectif est de prvoir une couche qui reste suffisamment persistante et ne se dissout pas l'exposition, ce qui causerait des infiltrations travers le papier. Pour nombre de ces applications, on recherche In elk geval moeten de alternatieven ook voldoen aan alle vereisten en moet er nagegaan worden dat deze zeker niet even schadelijk of schadelijker zijn dan PFAS. Dit wordt onderzocht via de sociaaleconomische analyses onder de REACH-wetgeving. Daarenboven zijn er ook nog acties gepland onder de chemical sustainability strategy. Zo is er het concept "safe and sustainable by design": zo wordt een product onderzocht vooraleer het op de markt wordt gebracht. Ook op Belgisch niveau is er het initiatief van "Belgium builds back circular", dat deel uitmaakt van het relanceplan dat mede door de Europese Unie wordt gefinancierd. Er wordt hierbij nagegaan welke criteria kunnen worden opgesteld waaraan "safe and sustainable products" zouden moeten voldoen. Ook hier worden PFAS in het vizier genomen. Mevrouw Els Heyvaert, experte voedselveiligheid van de DG Dier, Plant en Voeding, van de FOD Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu, vult vervolgens aan als volgt. Wat de vraag naar de wederzijdse erkenning betreft, wordt deze voor papier en karton op vandaag vrij vaak toegepast voor de verouderde positieve lijst van het koninklijk besluit van 1992, aan te vullen met de Nederlandse wetgeving, en de aanbevelingen van het Duitse Bundesinstitut fr Risikobewertung (BfR). Er zijn een zevental landen in de EU die specifieke wetgeving met positieve lijsten hebben. Op de meeste van deze lijsten wordt PFAS ook vermeld. In de Nederlandse wetgeving worden de PFAS die in het EFSA-advies voorkomen uit de positieve lijst voor papier en karton gehaald. Daarnaast zal er nog n PFAS op de positieve lijst behouden blijven omdat er hiervoor ook een evaluatie nodig is van het Risk Assessment body om deze stoffen van de lijst te kunnen halen. Deze stoffen zullen tegen de zomer of de tweede helft van dit jaar uit de lijst worden gehaald. Mevrouw Tinne Cattoor, Essenscia, antwoordt als volgt. Op de vragen met betrekking tot de deugdelijkheid van de alternatieven voor PFAS antwoordt mevrouw Cattoor dat er met voortschrijdend inzicht wordt gewerkt. Tevens moet worden nagegaan wat de functionaliteit is van de betreffende producten. Het is de bedoeling dat een laag wordt aangebracht die voldoende persistent blijft en die niet oplost bij blootstelling, waardoor er doorsijpeling door het papier zou ontstaan. Voor heel CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 30 DOC 55 2260/000 prcisment une certaine durabilit et des lments pouvant prolonger la dure de vie, ce qui est l'un des aspects de l'conomie circulaire. La recherche d'un bon quilibre et d'une bonne alternative a dbouch sur le constat que les mmes fonctionnalits chimiques sont ncessaires. Une alternative serait de passer des matriaux et des applications totalement diffrents. Il est difficile de trouver le bon quilibre. Pour viter les "alternatives regrettables", il est important de dterminer ds aujourd'hui ce que la socit considre comme tant des conditions essentielles pour le label "safe and sustainable by design". L'industrie part du principe qu'il conviendra de mettre diffrents lments en balance. La lgislation en vigueur est stricte et qualifie rapidement les produits chimiques de dangereux. Il est important de raliser une analyse minutieuse des risques qui prenne en compte le danger et l'exposition. En effet, certaines exceptions pourraient tre ncessaires pour certaines raisons climatiques. Par exemple, certains PFAS sont utiliss pour l'entretien des oliennes. L'interdiction des PFAS pourrait avoir des consquences sur la frquence d'entretien et la dure de vie des oliennes concernes. Il conviendra de distinguer clairement les "utilisations essentielles" des utilisations non essentielles. En outre, on peut difficilement mettre tous les PFAS dans le mme panier. Ces diffrents produits ont des caractristiques diffrentes, tant au niveau de leur toxicit et de leur cotoxicit qu'en ce qui concerne leur application. Au lieu de mener un dbat global, il serait prfrable de viser une approche au cas par cas. De nombreuses entreprises cherchent nanmoins des alternatives aux PFAS. L'ensemble de ces alternatives sont vises par la lgislation en vigueur aujourd'hui et bon nombre des alternatives rcemment dveloppes satisfont aux critres du rglement REACH. En effet, de nombreuses donnes sur les proprits dangereuses doivent dj tre disponibles en amont. M. Wim Geeraerts, Fevia, souligne que les matriaux en contact avec les aliments doivent avant tout tre suffisamment srs pour que les aliments puissent tre consomms en toute scurit. Les entreprises du secteur alimentaire privilgient certainement l'utilisation de matriaux d'emballage exempts de PFAS pour les denres alimentaires. Dans certains cas, ce n'est toutefois pas encore possible aujourd'hui mais on y travaille assidment. Il est bien connu que les PFAS sont dangereux et que personne ne souhaite ingurgiter des aliments contenant des traces de PFAS. L'orateur souligne que Fevia aimerait que l'on clarifie les mthodes d'analyse qui seront appliques. Les dcideurs politiques ont-ils l'intention d'adopter la mthode de travail danoise ou de s'attaquer aux composantes prises plus sparment? wat van die toepassingen zoekt men juist een zekere houdbaarheid en ook wat levensduurverlengend kan werken, wat n van de aspecten is van de circulaire economie. Zoekende naar het juiste evenwicht en naar een alternatief komt men terug uit bij dezelfde chemische functionaliteiten die men nodig heeft. Ofwel moet men uitwijken naar totaal andere materialen en toepassingen. Het is moeilijk het juiste evenwicht te vinden. Om "regrettable substitutes" te vermijden, is het belangrijk dat nu reeds wordt bepaald wat de randvoorwaarden zijn voor de maatschappij inzake "safe and sustainable by design". De industrie vermoedt dat er afwegingen zullen moeten worden gemaakt. Er geldt een sterke wetgeving waarbij chemische stoffen snel als gevaarlijk worden aanzien. Het is belangrijk dat een grondige risicoanalyse wordt uitgevoerd, waarbij gevaar en blootstelling worden onderzocht. Het zou immers kunnen dat, door bepaalde klimaatafwegingen, er toch uitzonderingen zullen moeten worden gemaakt. Zo zijn er bijvoorbeeld PFAS die worden gebruikt voor het onderhoud van de windmolens. Het uitbannen van PFAS zou gevolgen kunnen hebben voor de onderhoudsfrequentie en de levensduur van deze windmolens. Er zal nauwkeurig moeten worden bepaald wat "essentieel gebruik" is en wat niet. De PFAS kunnen bovendien moeilijk over dezelfde kam worden geschoren. Ze hebben onderling andere eigenschappen, zowel op het vlak van toxiciteit en ecotoxiciteit, als wat de functionaliteiten betreft. Eerder dan een alomvattend debat te voeren, zal er moeten worden ingezet op "case by case"-benaderingen. Dit neemt niet weg dat heel wat bedrijven op zoek gaan naar alternatieven voor PFAS. Al deze alternatieven vallen terug onder dezelfde wetgeving als vandaag en heel wat van de recent ontwikkelde alternatieven voldoen wl aan de criteria van REACH. Er moeten immers op voorhand reeds heel wat data bekend zijn over deze gevaarseigenschappen. De heer Wim Geeraerts, Fevia, onderlijnt dat voedselcontactmaterialen in de eerste plaats voldoende veilig moeten zijn, zodat het voedsel veilig kan worden geconsumeerd. De bedrijven van de voedingssector geven er zeker de voorkeur aan om PFAS-vrije voedselverpakkingsmaterialen te gebruiken. In bepaalde gevallen is dit echter nu nog niet mogelijk. Er wordt echter wel naarstig aan gewerkt. Het is genoegzaam gekend dat PFAS gevaarlijk zijn en dat niemand wil dat zijn voedsel sporen van PFAS zou bevatten. De spreker wijst erop dat Fevia graag meer duidelijkheid zou krijgen over de analysemethodes die zullen worden gehanteerd. Hebben de beleidsmakers de intentie om de Deense werkmethode over te nemen, of is het de bedoeling om de meer individuele componenten aan te pakken? CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 31 M. Jean-Luc Wietor, Deputy Policy Manager for Chemicals/Sustainable Production and Best Available Techniques, Bureau europen de l'environnement, souligne que le texte l'examen n'aborde pas le problme le plus critique. Les mesures climatiques sont beaucoup plus urgentes et importantes. Il n'empche qu'une valuation de la lgislation belge en vigueur s'impose: l'annexe 4 de l'arrt royal en vigueur n'a gure t prise en compte jusqu' prsent alors que cette liste devrait vraiment avoir un caractre contraignant. Cette situation soulve ds lors la question de savoir s'il s'agit, cet gard, d'interdire ou d'inciter respecter la rglementation. Une "incitation au respect" suffirait peut-tre dj. Il incombe aux membres de la commission de se prononcer sur cette question d'opportunit. Si la lgislation actuelle tait effectivement applique, on constaterait que les PFAS utiliss aujourd'hui ne figurent pas sur la liste positive. Une intervention rglementaire en la matire de l'Union europenne serait naturellement la bienvenue. L'orateur ignore dans quelle mesure la Belgique a, par le pass, dj insist auprs de l'Union europenne pour que le papier soit galement inclus dans le rglement-cadre europen. Mais si la Belgique n'est pas en mesure d'actualiser la liste positive ou de contrler les dclarations de conformit et si la question stagne au niveau europen, la Belgique peut choisir de cooprer avec d'autres tats membres. M. Wietor cite, titre d'exemple, l'institut allemand Bundesinstitut fr Risikobewertung. Cet institut publie chaque anne une liste actualise des substances autorises. Les Belges tant assez semblables aux Allemands sur le plan mtabolique, la Belgique pourrait adopter la liste de l'Allemagne. Cette mesure serait bonne pour la sant publique, l'conomie circulaire et la coopration entre les pays. La lgislation nerlandaise dispose d'une structure comparable au systme belge. Aux Pays-Bas aussi, la liste positive est srieusement dpasse. Les quatre PFAS en passe d'tre supprims ne sont plus utiliss depuis une vingtaine d'annes. Aux Pays-Bas non plus, les PFAS utiliss aujourd'hui n'ont pas t autoriss conformment la rglementation nerlandaise. Pour savoir quels sont les PFAS que l'on pourrait utiliser aujourd'hui, on consultera ds lors la liste allemande des substances autorises. En ce qui concerne la discussion sur les substituts, M. Wietor explique que ces substances sont soumises la mme rglementation que toutes les autres substances. Elles doivent, elles aussi, figurer sur les listes positives et nous ne pouvons pas trop gnraliser en ce qui concerne la qualit de l'industrie. Les acteurs De heer Jean-Luc Wietor, Deputy Policy Manager for Chemicals/Sustainable Production and Best Available Techniques, Europees Milieubureau, wijst erop dat de voorliggende tekst niet het meest prangende probleem behandelt. Klimaatmaatregelen zijn veel dringender en belangrijker. Dat neemt niet weg dat een evaluatie van de huidige Belgische wetgeving vereist is: de bijlage 4 bij het vigerende koninklijk besluit werd tot nog toe eerder als decoratie beschouwd, terwijl de lijst ook echt dwingend van aard zou moeten zijn. Deze situatie werpt dan ook de vraag op of er in dit verband sprake is van een verbod of een aanzet tot handhaving. Misschien is een "aanzet tot handhaving" reeds voldoende. Het is aan de commissieleden om zich over deze opportuniteitskwestie uit te spreken. Mocht de bestaande wetgeving effectief worden toegepast, dan zou men vaststellen dat de PFAS die vandaag worden gebruikt, niet op de positieve lijst staan. Uiteraard zou het mooi zijn mocht de Europese Unie ter zake regelgevend optreden. De spreker weet niet in welke mate Belgi in het verleden reeds heeft aangedrongen bij de EU om ook papier in de Europese Kaderverordening op te nemen. Maar als Belgi niet bij machte is de positieve lijst up to date te houden of de verklaringen van overeenstemming te controleren, en er geen schot komt in de zaak op EU-niveau, dan kan Belgi ervoor opteren met andere lidstaten samen te werken. Bij wijze van voorbeeld verwijst de heer Wietor naar het Duitse Bundesinstitut fr Risikobewertung. Dit instituut publiceert elk jaar een geactualiseerde lijst van de toegestane stoffen. Aangezien Belgen en Duitsers vanuit metabolisch oogpunt vrij gelijk zijn, zou Belgi deze Duitse lijst toch kunnen volgen. Dit zou de volksgezondheid, de circulaire economie en de samenwerking tussen landen ten goede komen. De Nederlandse wetgeving heeft een vergelijkbare structuur als het Belgische systeem. Ook in Nederland bestaat er een sterk verouderde positieve lijst. De vier PFAS die nu zullen worden geschrapt, zijn reeds twintig jaar in onbruik geraakt. Ook in Nederland zijn de PFAS die vandaag worden gebruikt, niet toegestaan overeenkomstig de Nederlandse regelgeving. Om te weten te komen welke PFAS dan wl vandaag zouden mogen worden gebruikt, raadplege men dan ook de Duitse lijst met toegestane stoffen. Wat de discussie over de vervangstoffen betreft, verklaart de heer Wietor dat deze stoffen, net zoals alle andere stoffen, onderworpen zijn aan dezelfde regelgeving. Ook deze stoffen moeten worden vermeld op de positieve lijsten en we mogen ook niet te veel veralgemenen wat de kwaliteit van de industrie betreft. CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 32 DOC 55 2260/000 industriels n'interviennent pas partout de la mme manire. Il est faux de dire que les PFAS sont prsents dans tous les produits. Une grande partie de l'industrie n'utilise pas de PFAS et ces produits sont galement prsents sur le march. Quant savoir si les produits de substitution sont plus ou moins chers, l'orateur renvoie aux connaissances qui sont sans aucun doute prsentes chez Essenscia en la matire. L'orateur souligne toutefois que ce n'est pas le sujet de la discussion. En effet, tous ces produits se trouvent dj sur le march. Des produits de remplacement sont donc disponibles. En rponse la question de M. Ravyts, l'orateur indique ensuite que la liste des PFAS existants est disponible sur le site web du Bundesinstitut fr Risikobewertung. Ces substances ont pour caractristique commune qu'il s'agit d'une sorte de vernis. Tous les PFAS ne sont pas de type vernis: il existe galement de petites molcules gazeuses et savonneuses. Ces caractristiques ont pour consquence que pour de nombreuses formes de PFAS, le contact avec les aliments est de toute faon impossible. Mais les PFAS de type vernis, en base aqueuse, ont comme proprit de dposer une couche couvrante sur le papier. Certains produits base de fibres agissent en profondeur et pas seulement en surface. Il ne s'agit toutefois que d'un nombre limit de substances et les chantillons analyss par l'organisation environnementale n'ont pas rvl de traces de ces substances sur le march. En rponse la question sur les diffrentes mthodes d'analyse, M. Wietor rpond que la mthode danoise diffre fortement de l'approche nerlandaise. La mthode danoise calcule la quantit de fluor prsente dans le produit, quel que soit le type de PFAS utilis. Une norme similaire s'applique aux substances de substitution. Cette dmarche permet qu'il ne soit jamais question de "substances de substitution regrettables" (regrettable substitutes). Le seul critre retenu est celui de la quantit de fluor prsente dans le produit. Les PaysBas ont opt pour une autre mthode: une vingtaine de substances diffrentes prsentes dans le produit sont tudies. Ces substances constituent en gnral un trs bon indicateur pour dterminer la prsence ou non de PFAS dans un produit. Ces deux mthodes d'analyse s'quivalent, mais la mthode nerlandaise est plus complexe que la mthode danoise, qui a en outre dj dmontr sa validit. En ce qui concerne les valeurs limites, M. Wietor indique qu'il souscrit aux thses de Mme Holm: il convient d'viter que les PFAS ne soient utiliss intentionnellement. En tout tat de cause, l'objectif est d'viter que les PFAS soient utiliss inutilement. Les valeurs limites sont De industrile actoren treden niet overal op dezelfde wijze op. Het is niet zo dat op alle producten PFAS zou aanwezig zijn. Een groot deel van de industrie werkt zonder PFAS en ook die producten zijn op de markt aanwezig. Inzake de vraag of de vervangproducten duurder of goedkoper zijn, verwijst de spreker naar de kennis die hierover ongetwijfeld bij Essenscia aanwezig is. De heer Wietor onderlijnt echter dat de discussie niet daarover gaat. Al deze producten bevinden zich immers reeds op de markt. Vervangingen zijn dus mogelijk. Vervolgens antwoordt de spreker op de vraag van de heer Ravyts dat de lijst van bestaande PFAS te vinden is op de website van het Duitse Bundesinstitut fr Risikobewertung. Deze stoffen hebben allemaal gemeen dat het een soort van vernissen betreft. Niet alle PFAS zijn van het type vernis, er bestaan ook kleine gasvormige en zeepachtige moleculen. Veel van deze PFAS-vormen hebben dan ook eigenschappen die ervoor zorgen dat contact met voedsel sowieso onmogelijk is. Maar de vernisachtige, watergebaseerde PFAS hebben als eigenschap dat zij een deklaag op het papier zetten. Sommige vezelgebaseerde producten hebben een werkingsmechanisme in de diepte, en niet enkel aan de oppervlakte. Het betreft echter slechts een beperkt aantal stoffen, en uit de steekproeven die door de milieubeweging werden uitgevoerd, werden deze stoffen niet teruggevonden op de markt. Op de vraag naar de verschillende analysemethodes antwoordt de heer Wietor dat de Deense methode sterk verschilt van de Nederlandse benadering. De Deense methode berekent de hoeveelheid fluor die in het product aanwezig is, ongeacht het type PFAS dat werd gebruikt. Een gelijke norm geldt voor de vervangende stoffen. Op deze wijze kan er nooit sprake zijn van "regrettable substitutes". Het enige criterium dat geldt, is de hoeveelheid fluor die in het product aanwezig is. In Nederland heeft men gekozen voor een andere methode: er wordt onderzoek gedaan naar een twintigtal verschillende substanties in het product. Deze substanties vormen in het algemeen een zeer goede indicator om te bepalen of er al dan niet PFAS in een product aanwezig is. Beide analysemethodes zijn evenwaardig, maar de Nederlandse methode is complexer dan de Deense methode. Bovendien heeft de Deense methode reeds haar deugdelijkheid bewezen. Wat de grenswaarden betreft, verklaart de heer Wietor de stellingen van mevrouw Holm te onderschrijven: er moet worden voorkomen dat PFAS opzettelijk worden gebruikt. In elk geval is de doelstelling te voorkomen dat PFAS onnodig in de kringloop terecht komt. De CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 DOC 55 2260/000 33 fixes un niveau bien raliste sur le plan analytique et galement pertinent pour viter toute usage intentionnel. Le systme belge, qui tablit une liste positive dans une annexe d'un arrt royal, n'offre pas, en pratique, de solution satisfaisante, la mise jour de l'annexe n'tant pas garantie. Cette situation est inacceptable. En effet, tout producteur doit savoir, dans un dlai raisonnable, s'il peut ou non commercialiser certains produits. Cependant, cette liste positive obsolte a peut-tre abouti ce qu'en Belgique, aucune politique de contrle ne soit mene en la matire. Les dclarations de la convention n'ont pratiquement pas fait l'objet d'un suivi. Or, la loi prvoit que ces dclarations doivent tre transmises aux autorits: voir l'article9, 3 et 4, de l'arrt royal prcit. En tout cas, M. Wietor plaide en faveur d'une politique de suivi et de contrle effective. M. Wietor propose que le Bond Beter Leefmilieu demande aux pouvoirs publics de pouvoir consulter les listes des dclarations de conventions dposes et le contrle de leur application. Enfin, M. Wietor souscrit la thse de Mme Bertato selon laquelle la dfinition d' "usage essentiel" n'a actuellement pas encore t fixe dfinitivement par la Commission europenne. Depuis l'entre en vigueur, le 1erjanvier 1989, de la Convention internationale sur la protection de la couche d'ozone, le "Protocole de Montral", une dfinition a t prvue cet effet. Cette dfinition peut tre applique dans chaque procdure REACH. L'application de cette notion revient en fait faire preuve de bon sens: elle est utilise en l'absence d'alternative approprie et lorsqu'elle est importante pour la sant publique et la scurit ainsi que pour le bon fonctionnement de la socit. M. Wietor estime que cette notion d' "usage essentiel" n'est pas difficile dfinir, mme si l'orateur a parfois le sentiment que d'aucuns refusent de comprendre cette simplicit. M. Wietor part ds lors du principe que la discussion ce propos prendra encore un certain temps. grenswaarden zijn bepaald op een niveau dat analytisch goed haalbaar is en dat ook zinvol is om opzettelijk gebruik te voorkomen. Het Belgische systeem waarbij in een bijlage bij een koninklijk besluit een positieve lijst is bepaald, leidt in de praktijk niet tot een bevredigende oplossing, aangezien de actualisering van de bijlage niet is gegarandeerd. Deze situatie is niet aanvaardbaar. Een producent moet immers binnen een redelijke termijn uitsluitsel krijgen of hij bepaalde producten al dan niet op de markt mag brengen. Maar wellicht heeft de verouderde positieve lijst ertoe geleid dat in Belgi ter zake geen handhavingsbeleid werd gevoerd. Wellicht werden de verklaringen van overeenkomst nauwelijks opgevolgd. Nochtans moeten deze verklaringen volgens de wet aan de overheden worden bezorgd: zie artikel9,3 en 4, van het hogervermelde koninklijk besluit. In elk geval pleit de heer Wietor voor een effectief opvolgings- en handhavingsbeleid. De heer Wietor stelt voor dat de Bond Beter Leefmilieu bij de overheid inzage zou vragen in de lijsten van ingediende verklaringen van overeenkomsten en de handhaving ervan. Tot slot onderschrijft de heer Wietor de stelling van mevrouw Bertato dat de definitie van "essentieel gebruik" op dit ogenblik nog niet door de Europese Commissie definitief is vastgelegd. Sedert de inwerkingtreding op 1januari 1989 van het Internationaal verdrag voor de bescherming van de ozonlaag, het zogenaamde Protocol van Montreal, werd hiervoor een definitie bepaald. Deze definitie kan in elke REACH-procedure worden toegepast. De toepassing van dit begrip komt in feite neer op het gebruik van het gezond verstand: het gaat erom wanneer er geen geschikte alternatieven beschikbaar zijn en wanneer het belangrijk is voor de volksgezondheid en de veiligheid en het belangrijk is voor het functioneren van de maatschappij. Het definiren van het begrip "essentieel gebruik" is volgens de heer Wietor dan ook geen complexe aangelegenheid, al heeft de spreker soms de indruk dat sommigen er de eenvoud niet van willen inzien. De heer Wietor houdt er dan ook rekening mee dat de discussie hierover nog enige tijd in beslag zal nemen. * * * Le prsident de la commission remercie, au nom des membres, les orateurs invits pour leurs contributions et leurs rponses aux questions et aux observations des membres de la commission. * * * In naam van de leden dankt de commissievoorzitter de genodigde sprekers voor hun bijdragen en antwoorden op de vragen en opmerkingen van de commissieleden. CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1 34 Annexes Bijlagen DOC 55 2260/000 CHAMBRE 4e SESSION DE LA 55e LGISLATURE 2021 2022 K AMER 4e ZITTING VAN DE 55e ZITTINGSPERIODE CK5460h(R2260_20220305_00)--DP1