Document X7ErNMkbo30VgvnJ44GyxwyVR

HBMstudie aandachtsgebied 3M Lokale adviesgroep 28 februari 2022 WELKOM! Uw micro graag enkel aan als u het woord neemt Uw camera bij voorkeur aanzetten Vraag het woord door hand `opsteken' Vermeld de eerste keer uw naam en organisatie Er wordt geen opname van de vergadering gemaakt, wel een verslag Afronding voorzien om 21.00u Inhoud Intro: werking adviesgroep Toelichting onderzoeksopzet Inleiding en samenvatting 1. Waar meten? 2. Waarin meten? 3. Bij wie meten? 4. Wat meten? Toelichting rekrutering en veldwerk Afsluiting: benaming studie < ruimte voor vragen < ruimte voor vragen < ruimte voor feedback na elk onderdeel < ruimte voor vragen < ruimte voor feedback INTRO De lokale adviesgroep Organigram studie HBM3M Stuurgroep Veldwerk comit Lokale advies groep* Externe experten *Lokale adviesgroep Doel = adviseren, meedenken, informeren beslissen, consensus, stemmen Flexibele samenstelling = diversiteit perspectieven & organisaties** representatieve vertegenwoordiging = actieve aanmelding mogelijk: iedereen welkom! openbare zittingen (geen pers of opname) 4 bijeenkomsten studieopzet (28/02) rekrutering en veldwerk (28/03?) interpretatie resultaten (?) communicatie resultaten (?) Terugkoppeling Via verslagen bijeenkomsten = organisaties persoonlijke namen = openbare documenten Tussentijdse info via digitale nieuwsbrief **Uitgenodigd voor eerste bijeenkomst Gemeente Zwijndrecht, Beveren, Kruibeke en stad Antwerpen Zwijndrecht Gezond en Grondrecht Lokale milieuraden Natuurpunt Waasland Boerenbond en ABS (verontschuldigd) MMK's Logo Antwerpen en Waasland Eerstelijnszone Waasland en Antwerpen Ziekenfonds Antwerpen Huisarts Kruibeke (verontschuldigd) Communicatie en contact oeittio teri e dop 2 infosessies voor buurtbewoners Website in opbouw, met algemeen mailadres link naar www.vlaanderen.be/pfas-vervuiling Spelregels in opbouw: afspraken rond communicatie Deelnemers: > Contactpersoon: Dr. Vera Nelen (PIH) --> @provincieantwerpen.be --> T 0800 20 102 Lokale stakeholders: --> Contactpersoon: Bert Morrens (UAntwerpen) -> uantwerpen.be T 03 265 55 40 Inwoners en pers: --> Contactpersoon: Dr. Vera Nelen (PIH) --> @provincieantwerpen.be --> T 03 259 12 90 ONDERZOEKSOPZET Inleiding: doelstelling, aanpak, onderzoeksvragen, timing Voorstel onderzoeksopzet Partners UAntwerpen Sociale Wetenschappen/IMDO (institutioneel cordinator) VITO Health Unit (inhoudelijk cordinator) UAntwerpen - Fac. Wetenschappen/Biologie, SPHERE & BECO UAntwerpen - Fac. Farmaceutische, Biomedische en Diergeneeskundige Wetenschappen UHasselt - Data Science Instituut VUB - Analytische, Milieu- en Geochemie PIH - Departement Gezondheid (woordvoerder) Doelstelling Doelstelling Nagaan in welke mate de bewoners in de omgeving van 3M zijn blootgesteld aan PFAS Meer inzicht verkrijgen in de (vroegtijdige) gezondheidseffecten die verband houden met deze blootstelling Het relatieve belang van de verschillende blootstellingsroutes in kaart brengen Globale aanpak Wetenschappelijke studie o.b.v. humane biomonitoring (HBM) Participatief traject Blootstellingeffect keten Milieu metingen Bloedonderzoek 3 km rond 3M, 796 deelnemers julinov 2021 HBMstudie 300 deelnemers 5 km rond 3M december 2021 maart 2023 PFAS in bodem, ei, groenten, water, compost, huisstof Bloedonderzoek uitbreiding 5 km rond 3M (westelijk v/d Schelde), 70 000 inwoners 2022 ??? Inwendige blootstelling PFAS in bloed PFAS in bloed PFAS in bloed Biologische veranderingen Gezondheids effecten Metingen in bloed en urine Parameter metingen Vragen lijsten Koppeling met medische dossiers? Bronnen Blootstellingeffect keten Inademen Meten in de mens Milieu metingen Levensstijl Spijsvertering Biomerkers van blootstelling Biomerkers van effect Inwendige blootstelling Biologische veranderingen Gezondheids effecten Lichaamseigen processen Genetische aanleg Metabolisme, ontgifting Interacties tussen weefsels Huidcontact Globale aanpak Humane biomonitoring "Methode om humane blootstelling aan chemicalin vast te stellen door deze stoffen, hun metabolieten of reactie producten te meten in humane weefsels of specimen, zoals bloed of urine" Gentegreerde blootstelling Merkers biologische effecten of gezondheidseffecten Aanvullende milieumetingen Modellering blootstellingsroutes Biobank Wat te verwachten? Wat kan de studie ons wl leren Welke PFAS aanwezig zijn in bloed en in de milieuonsters Welke concentraties PFAS te verwachten zijn in de regio Of deze gehalten in het lichaam verband houden met gezondheidssignalen op groepsniveau Welke factoren/blootstellingswegen een invloed kunnen hebben op de PFAS gehalten Wat kan de studie ons niet leren Vanwaar de PFAS per individu exact afkomstig zijn Wanneer de blootstelling precies heeft plaatsgevonden Of een persoonlijk gezondheidsprobleem te wijten is aan PFAS, of voorspellen dat mensen ziek gaan worden Van doelstellingen naar onderzoeksvragen Doel 1: Nagaan in welke mate bewoners in de omgeving van 3M zijn blootgesteld aan een uitgebreide set PFAS Met grote zekerheid te beantwoorden Met beperkte zekerheid te beantwoorden Welke PFASgehalten komen voor in het lichaam van inwoners in het studiegebied? Detecteerbare PFAS? Aandeel deelnemers met meetwaarden boven gezondheidskundige toetsingswaarden? Dominante PFAS? Welke PFAS komen voor in de leefomgeving van de deelnemers? Detecteerbare PFAS? Dominante PFAS? Vergelijking met andere studies in Vlaanderen en international context Van doelstellingen naar onderzoeksvragen Doel 2: Meer inzicht verkrijgen in de (vroegtijdige) gezondheidseffecten die verband houden met deze blootstelling Met grote zekerheid te beantwoorden In welke mate komen er bij de inwoners van het studiegebied biologische effecten/gezondheidseffecten voor die relevant zijn voor blootstelling aan PFAS? Kunnen associaties worden vastgesteld tussen de waargenomen interne blootstellingsgehalten aan PFAS en de waargenomen biologische effecten/gezondheidseffecten? Van doelstellingen naar onderzoeksvragen Doel 3: Het relatieve belang van de verschillende blootstellingsroutes in kaart brengen Met grote zekerheid te beantwoorden Is de PFASblootstelling in het lichaam geassocieerd met: De geografische ligging t.o.v. gekende PFASbronnen? Persoonskenmerken? Specifieke gedragspatronen van de deelnemers en/of kenmerken van de woning? Met beperkte zekerheid te beantwoorden Is de PFASblootstelling in het lichaam geassocieerd met de milieumetingen (bodem, groenten, eieren, huisstof)? Zijn de gehalten in de milieucompartimenten van de leefomgeving geassocieerd met kenmerken van die leefomgeving? In welke mate kan de relatieve bijdrage van verschillende blootstellingsroutes (inname via (lokale) voeding, inname via bodemdeeltjes/huisstof) aan PFAS worden ingeschat? Van doelstellingen naar onderzoeksvragen Bijkomende doelstelling i.v.m. perceptie Wat is de risicoperceptie van de deelnemers? In welke mate is er vertrouwen in verschillende instanties? Voorstel timing De doelgroep wordt uitgenodigd om deel te nemen aan het onderzoek Er worden milieustalen verzameld in en rond de woning mrtapr `22 apraug `22 Deelnemers geven een bloed en urinestaal en vullen vragenlijst in apraug `22 De stalen worden geanalyseerd in de verschillende labo's De resultaten worden statistisch verwerkt + modellering De bevindingen blootstellings worden verwerkt routes tot een rapport Deelnemers ontvangen hun persoonlijk resultaat meinov `22 aug'22jan'23 feb '23 mrt '23 De groeps resultaten worden voorgesteld aan het publiek mrt '23 Er is overleg met de lokale adviesgroep over de studieopzet, de rekrutering en het promoten van de studie Er is overleg met de lokale adviesgroep over de interpretatie en de communicatie van de resultaten Voorstel studieopzet: samenvatting 1. Waar meten? Studiegebied = cirkel met straal 5 km rond het centrum van de 3Msite Uitbreidingszone bij lage respons 2. Waarin meten? In de mens: bloed en urine In de leefomgeving: huisstof, bodem moestuin/kippenren, eieren, groenten, compost, regenwater 3. Bij wie meten? Onderzoeksgroep = 300 jongeren van 1415 jaar 4. Wat meten? Blootstelling: 43 PFAScomponenten in serum en in de leefomgeving (Vroegtijdige) gezondheidseffecten: metingen in bloed en urine, parameterbepalingen, vragenlijsten 1. Voorstel studiegebied Straal 5 km rond centrum van 3M Motivatie Situatie omwonenden in directe omgeving Bloedonderzoek julinovember 2021 3 km te beperkt Doel = situatie rond 3M geen complexe industrile context insluiten Bestaande afbakening Uitbreiding bij te lage respons: optie 1 Straal + 1km Motivatie Afstandsregel voor iedereen gelijk Voorkeur van de onderzoekers Uitbreiding bij te lage respons: optie 2 + 1km in overheersende windrichting Motivatie Afstandsregel maximaal gericht op zone met vermoeden van relevante blootstelling Uitbreiding bij te lage respons: optie 3 Statistische sectoren die kruisen met de 5 kmzone Motivatie Administratieve grenzen beschikbaarheid van andere gegevens zoals socioeconomische data Nadeel Afhankelijk van de toevallige vorm van de statistische sectoren laagbevolkte verder gelegen gebieden wel opgenomen, dichterbij gelegen woonkernen niet Studiegebied en uitbreidingszone: input welkom Schelde al dan niet opnemen als bijkomende begrenzing? Feedback over verschillende opties uitbreidingszone 2. Voorstel te verzamelen materiaal Metingen in de mens (n=300) PFAS in serum HBM4EU: serum nog steeds de beste matrix voor PFAS Gezondheidskundige toestingswaarden beschikbaar Vergelijking met Vlaamse studies en andere Europese hotspots Urine in biobank meetmethode voor korte ketens nog in optimalisatie Biomerkers van effect Bloed, serum en urine (parametermetingen (vb. bloeddruk), bestaande databanken (vb. CLB), vragenlijsten) Voorstel te verzamelen materiaal Metingen in de leefomgeving Bodem moestuin eieren / kippenren Groenten (4 types) compost regenwater huisstof N=150 N=50 Te verzamelen materiaal: input welkom Metingen in de mens Dit is een beslissing die zo goed als vast staat en weinig ruimte biedt voor aanpassingen. Suggesties, vragen of bezorgdheden van lokale actoren hierover mogen steeds worden overgemaakt en kunnen aan het onderzoekerspanel worden voorgelegd voor bijkomende verduidelijkingen. Metingen in de leefomgeving Binnen het voorziene budget is er weinig ruimte voor aanpassingen of aanvullingen in de studieopzet. Indien de lokale actoren bij de bevolking ongerustheid of bezorgdheden hebben opgevangen over milieucompartimenten die hier niet aan bod komen, kunnen deze steeds worden gesignaleerd. Samen met het onderzoekerspanel en de opdrachtgevers kan bekeken worden op welke manier deze bezorgdheden kunnen worden opgevangen. 3. Voorstel doelgroep 1 leeftijdsgroep van 300 jongeren met geboortejaren 20072008 (1415 jaar oud) Keuze voor 1 leeftijdsgroep Beschikbare budget 300 deelnemers Verschillende biomerkers moeten per geslacht bekeken worden Powerberekeningen minstens 150 deelnemers nodig om verbanden van gematigde sterkte te kunnen vaststellen Keuze voor jongeren (3de middelbaar) Goede weerspiegeling van lokale situatie (wonen, school, hobby) Beperkte historische blootstelling beeld van de recente situatie Weinig informatie over blootstelling jongeren in het bloedonderzoek julinov 2021 Gevoelige doelgroep Specifieke gezondheidsgegevens (puberteitsontwikkeling) Vergelijkingsmateriaal binnen Vlaanderen en binnen Europa Voorstel doelgroep Haalbaarheid voor rekrutering Zwijndrecht Geboortejaar 2006 235 Geboortejaar 2007 238 Geboortejaar 2008 224 Geboortejaar 2009 257 1415 jaar 462 141516 jaar 697 13141516 jaar 954 Geboortejaar 2006 Geboortejaar 2007 Geboortejaar 2008 Geboortejaar 2009 1415 jaar 141516 jaar 13141516 jaar Antwerpen Zone 5 km 257 246 266 272 512 769 1041 1 extra km 962 985 1020 1045 2005 2967 4012 Beveren 167 177 151 204 328 495 699 135 126 122 125 248 383 508 Kruibeke 0 0 0 0 0 0 0 5 7 3 7 10 15 22 som 1302 1961 2694 2263 3365 4542 Doelgroep: input welkom Doelgroep = jongeren Indien er vanuit de lokale actoren sterke argumenten zijn voor een andere keuze van doelgroep, dan noteren we die graag om ze binnen het onderzoekerspanel te bespreken en systematisch af te wegen tegen het voorliggende voorstel. 4. Voorstel blootstellingsmerkers Set van 43 PFAScomponenten 24 PFAS meetmethode beschikbaar in beide labo's (VITOGOAL en UAntwerpenSPHERE) 10 PFAS BELACaccreditatie voor serum en water (VITOGOAL) 19 PFAS methode in ontwikkeling in n of in beide labo's Kwantificeerbare resultaten afhankelijk van type matrix Voorstel effectmerkers Selectie op basis van gezondheidseffecten bij de totale bevolking die door officile instanties in verband worden gebracht met PFASblootstelling op basis van wetenschappelijke literatuur Europees Milieuagentschap (EEA) opinie van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) van 2020 Duitse HBMcommissie Amerikaanse Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR) Bevindingen in Europese hotspots (Veneto (Itali) en Ronneby (Zweden)) Bevindingen in Vlaamse HBMstudies Voorstel effectmerkers Verstoring immuunsysteem Bloedformule, immunoglobulins, cytokines, hsCRP Verhoogde cholesterol HDL, LDL, triglyceriden Verstoring leverfunctie Leverenzymes Verstoring schildklier Verstoring puberteitsontwikkeling Hormonen betrokken bij schildklierwerking Geslachtshormonen, CLBgegevens, vragenlijst Verstoring nierfunctie Cystatine C, alfa1microglobuline DNA-herstelprocessen 8oxodeoxyguanosine Obesitas Verhoogde bloeddruk Diabetes Astma en allergie BMI, heup en buikomtrek Systolische en diastolische bloeddruk Geglycosyleerd heamoglobine (HbA1c) Astma en allergie klachten Diagnose arts, medicatie Blootstelling en effect merkers: input welkom over relevante PFAS voor de huidige of historische productieprocessen in 3M Bijkomende informatie over lokale bezorgdheden of eventueel signalen van huisartsen op basis van hun ervaringen in de regio. REKRUTERING & VELDWERK Studie design 1) Rekrutering mrtapr `22 Uitnodiging deelnemers Selectie deelnemers Alle jongeren 2007 of 2008 die wonen in 5km zone Zij ontvangen een brief op thuisadres: infofolder + toestemmingsformulier Jongeren & ouders beslissen tot deelname Gratis terugsturen naar PIH: ondertekend formulier + korte vragenlijst Selectie van 300 deelnemers Moeten voldoen aan inclusiecriteria (bijv. min. aantal jaren in gebied wonen) Bij hogere respons: selectie op basis van criteria om tot `ideale' groep te komen Bij te lage respons: extra uitnodigingen: groter gebied of bredere leeftijdsklasse Alle deelnemers worden gecontacteerd voor een afspraak voor het onderzoek Studie design 2) HBM onderzoek Onderzoeken gaan door op centrale locaties School, sportcentrum, cultureel centrum, .... Periode: April 2022 tot augustus 2022 Onderzoek door ervaren verpleegkundigen bloedafname bloeddruk urine wegen, meten apraug `22 vragenlijsten + toestemming om CLB gegevens op te vragen Studie design 2) HBM onderzoek Kwaliteit Stalen worden onmiddellijk verwerkt door ervaren laboranten Vertrouwelijkheid Naam of adres wordt nooit vermeld. Alle stalen en vragenlijsten krijgen een uniek codenummer apraug `22 Biobank Kwaliteitsvol bewaarde stalen: historisch archief voor de toekomst Studie design 3) Milieumetingen HBM onderzoek n = 300 Bloed Urine Bloeddruk Meten, wegen Vragenlijsten Milieumetingen stof binnenshuis n = 150 Stofschaaltjes Wanneer? Waar? Wie? april - augustus 2022 centrale locaties verpleegkundigen PIH april - augustus 2022 bij deelnemer thuis deelnemer zelf apraug `22 Milieumetingen buitenshuis n = 50 Bodem Groenten Compost Regenwater Eieren april - augustus 2022 bij deelnemer thuis staalnemers VITO / UA Studie design HBM + milieuonderzoek Waarom deelnemen? apraug `22 Jongeren ontvangen een attentie Persoonlijk resultaat, indien gewenst ... aan deelnemer en/of huisarts Deelnemers zijn bevoorrechte getuigen Mogelijke vervolgonderzoeken Opvolging gezondheid via Elektronisch Medisch Dossier (EMD) van de huisarts (op groepsniveau) ... Vragen voor tweede bijeenkomst adviesgroep (28/03?) Selectie van jongeren via adressenbestand gemeentes Kunnen bevolkingsdiensten van gemeentes de selectie van namen & adressen doen? Mogen namen & adressen worden doorgegeven aan PIH? Alternatief: PIH bezorgt uitnodigingen en gemeentes versturen de enveloppen. Hoe de studie lokaal bekend maken? Welke kanalen? Welke volgorde? Wie kan helpen? Digitaal of ook fysieke toelichting te geven? Wat is een goede attentie voor jongeren van 1415 jaar (t.w.v ongeveer 20 Euro)? Wat zijn goede locaties voor infomomenten? Wat zijn goede locaties voor veldwerk? Zijn extra inspanningen nodig voor kwetsbare groepen? BENAMING STUDIE Afsluiter: benaming studie 2021: `bloedonderzoek', `PFASbevolkingsonderzoek' (n=800) 2022: `uitgebreid bloedonderzoek', `bloedonderzoek XL' (n=70.000) 2022: HBMstudie in aandachtsgebied 3M (afgekort HBM3M studie) PFAS in afkorting? Acroniem of roepnaam? url website: www.hbmpfas.be ( www.hbm3M.be)